Wiktoriańska medycyna posługiwała się diagnozą histerii wobec kobiet, których zachowanie lub dolegliwości wymykały się przyjętym normom społecznym. Lekarze stosowali masaże i mechaniczne urządzenia do wywoływania orgazmu, traktując go jako sposób na opanowanie tajemniczych objawów, które dziś klasyfikujemy jako różne schorzenia somatyczne i psychiczne.
Diagnoza dla nieposłusznych kobiet
Lekarze w epoce wiktoriańskiej przypisywali histerię praktycznie każdej kobiecie, która nie odpowiadała ideałowi biernej i uległej żony. Inteligencja, aktywność społeczna czy samodzielność myślenia wystarczały, by zostać uznaną za chorą psychicznie. Szacunki z 1859 roku wskazywały, że ponad jedna czwarta kobiet w Wielkiej Brytanii mogła otrzymać taką diagnozę.
Objawy uznawane za histerię obejmowały niemal wszystko – od zmęczenia przez kłopoty z oddychaniem aż po problemy ginekologiczne. Współczesna medycyna identyfikuje te dolegliwości jako symptomy zupełnie różnych jednostek chorobowych. Lekarze tamtych czasów nie dysponowali jednak precyzyjnymi narzędziami diagnostycznymi i histeria służyła jako uniwersalne wyjaśnienie.
Kobiety trafiały do gabinetów lekarskich z rzeczywistymi schorzeniami, ale także dlatego, że ich rodziny czy mężowie chcieli je zdyscyplinować. Diagnoza stanowiła wygodny sposób na medykalizację problemu społecznego. Etykieta chorej pozwalała kontrolować kobiety, które przekraczały granice wyznaczone przez patriarchalne społeczeństwo.
Masaże i mechaniczne urządzenia lecznicze
Terapia histerii opierała się na wywoływaniu u pacjentek orgazmu, który lekarze nazywali paroksyzmem histerycznym. Początkowo stosowano ręczny masaż okolic intymnych, ale procedura pochłaniała ogromne ilości czasu. Lekarze szukali sposobów na usprawnienie procesu i zwiększenie liczby przyjmowanych pacjentek.
Przed wynalezieniem elektrycznych wibratorów wykorzystywano mechaniczne urządzenia napędzane ręcznie lub wodą. Zabiegi wodne kierowano na okolice bioder i narządów płciowych, co miało przynosić ulgę w objawach. George Taylor opatentował w 1869 roku Medyczny Manipulator, pierwszy elektryczny wibrator przeznaczony do gabinetów lekarskich.
Urządzenie Taylora rewolucjonizowało praktykę medyczną, eliminując potrzebę czasochłonnego masażu ręcznego. Mortimer Granville skonstruował w 1880 roku przenośny wibrator, choć jego intencją było leczenie dolegliwości mięśniowych u mężczyzn. Lekarze szybko dostrzegli jednak potencjał urządzenia w terapii kobiecej histerii i zaczęli je stosować masowo.
Ewolucja rozumienia zaburzenia
Jean-Martin Charcot we Francji zakwestionował tradycyjne wyjaśnienia histerii jako choroby macicy. Proponował neurologiczne podłoże schorzenia i wprowadził hipnozę jako metodę terapeutyczną. Jego pokazy w paryskich szpitalach przyciągały tłumy lekarzy i zwykłych obserwatorów zafascynowanych tajemniczym zjawiskiem.
Sigmund Freud, który współpracował z Charcotem, poszedł jeszcze dalej w psychologicznym rozumieniu problemu. Odrzucił fizjologiczne wyjaśnienia na rzecz teorii o urazach psychicznych jako źródle objawów. To podejście ostatecznie doprowadziło do powstania psychoanalizy i nowego spojrzenia na zaburzenia psychiczne.
Wibratory przez dekady funkcjonowały jako urządzenia medyczne, aż w latach dwudziestych XX wieku pojawiły się w filmach pornograficznych. Opinia publiczna zaczęła kojarzyć je z zabawkami erotycznymi, co skompromitowało ich medyczne zastosowanie. Lekarze stopniowo odchodzili od ich stosowania w praktyce klinicznej.
Koniec diagnoz histerii kobiecej
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne usunęło termin histeria kobieca z oficjalnych podręczników w 1952 roku. Objawy wcześniej przypisywane tej diagnozie rozdzielono między różne jednostki chorobowe o precyzyjniejszych definicjach. Zmiana ta odzwierciedlała postęp w rozumieniu zdrowia psychicznego i fizycznego kobiet.
Współczesna medycyna identyfikuje dawne przypadki histerii jako zespoły lękowe, depresję, zaburzenia somatyczne czy schorzenia neurologiczne. Wiele kobiet cierpiało na realne dolegliwości, które ówczesna nauka nie potrafiła właściwie zdiagnozować. Część natomiast otrzymywała diagnozę wyłącznie za przekraczanie społecznych konwencji dotyczących kobiecości.
Historia histerii pokazuje, jak medycyna może służyć kontroli społecznej i wzmacnianiu nierówności płciowych. Diagnoza ta przez dziesięciolecia pozwalała patologizować kobiecą autonomię i niezależność. Jej zniknięcie z podręczników medycznych stanowiło krok w stronę bardziej naukowego i mniej uprzedzonego podejścia do zdrowia kobiet.
