Abdykacja Krystyny Wazówny
Krystyna zrzekła się szwedzkiej korony w 1654 roku. Władzę przejął Karol Gustaw, którego kilka lat wcześniej uznano za następcę tronu i księcia dziedzicznego.
Decyzja królowej zakończyła panowanie dynastii Wazów w Szwecji. Krystyna opuściła kraj, przeszła na katolicyzm i osiedliła się w Rzymie.
W otoczeniu Watykanu jej konwersja wzbudziła duże zainteresowanie. Była przecież córką luterańskiego monarchy, która dobrowolnie wybrała wiarę papieża.
Była królowa nie zrezygnowała całkowicie z politycznych ambicji. Bez powodzenia zabiegała o koronę wicekrólestwa Neapolu, licząc na odzyskanie znaczącej pozycji.
Kolejna możliwość pojawiła się w 1668 roku po abdykacji Jana II Kazimierza. Kandydaturę Krystyny do tronu Rzeczpospolitej Obojga Narodów wspierały jej związki z Wazami oraz przychylność papieża Klemensa IX.
Plan szybko stracił jednak realne podstawy. Nuncjusz Galeazzo Marescotti odnosił się do niego sceptycznie, a biskup Stefan Wierzbowski nie udzielił Krystynie poparcia.
Królewskie wychowanie Krystyny
Krystyna urodziła się w 1626 roku jako córka Gustawa II Adolfa i Marii Eleonory. Była jedynym dzieckiem tej pary, które dożyło dorosłości.
Gustaw II Adolf zdawał sobie sprawę, że nie doczeka się syna. Postanowił więc przygotować córkę do przejęcia władzy i zapewnił jej wychowanie przewidziane zwykle dla męskiego następcy tronu.
Dziewczynka uczyła się jazdy konnej, polowania i fechtunku. Takie umiejętności rzadko należały do edukacji córek europejskich monarchów.
Krystyna miała sześć lat, gdy jej ojciec zginął w bitwie pod Lützen w 1632 roku. Dziewczynka została wówczas królową Szwecji, choć nie mogła jeszcze samodzielnie kierować państwem.
Rządy regencyjne objął kanclerz Axel Oxenstierna. Przez następne lata prowadził sprawy kraju, podczas gdy młoda władczyni przyglądała się działaniu szwedzkiej polityki bez prawa do podejmowania najważniejszych decyzji.
Krystyna rozpoczęła samodzielne panowanie w grudniu 1644 roku. Miała wtedy osiemnaście lat i była przygotowywana do roli monarchy od dzieciństwa.
Krystyna odrzuca małżeństwo
Szwedzkie stany oczekiwały, że królowa poślubi Karola Gustawa. Krystyna długo nie odpowiadała jednoznacznie ani kandydatowi, ani swoim doradcom.
Zwlekanie było jej świadomym wyborem. Władczyni nie chciała podporządkować własnego życia planom dworu i oczekiwaniom związanym z zapewnieniem następcy.
Karol Gustaw otrzymał w 1649 roku tytuł księcia dziedzicznego i został formalnym następcą tronu. Rozwiązanie zabezpieczało przyszłość monarchii bez konieczności zawierania małżeństwa przez królową.
Koronacja Krystyny odbyła się w październiku 1650 roku w kościele Storkyrkan w Sztokholmie. Ceremonia była wyjątkowo wystawna jak na szwedzkie zwyczaje.
Królowa stanęła przed ołtarzem sama, bez Karola Gustawa. W ten sposób ostatecznie potwierdziła, że nie zamierza go poślubić.
Na dworze komentowano również jej bliską relację z Ebbą Sparre. W 1653 roku Krystyna przedstawiła ją angielskiemu ambasadorowi Bulstrode'owi Whitelocke'owi jako swoją partnerkę.
Królowa nie ukrywała tej więzi, choć wykraczała ona poza przyjęty protokół. Jej otwartość budziła kontrowersje w otoczeniu dworskim.
Pokój westfalski i Kartezjusz
Pod rządami Krystyny Szwecja uczestniczyła w zakończeniu wojny trzydziestoletniej. Pokój westfalski zawarty w 1648 roku przyniósł jej państwu zachodnie Pomorze.
Królowa przyjęła wówczas tytuły księżnej Szczecina, Pomorza i Kaszub. Nabytki terytorialne umacniały pozycję Szwecji w Europie.
Krystyna interesowała się również filozofią oraz nauką. W 1649 roku sprowadziła na swój dwór Kartezjusza, od którego chciała pobierać lekcje.
Filozof miał także uczestniczyć w planach utworzenia akademii nauk. Pobyt Kartezjusza w Szwecji trwał jednak krótko, ponieważ po kilku miesiącach zmarł na zapalenie płuc.
Zainteresowania intelektualne pozostały ważne dla Krystyny także po rezygnacji z tronu. W Rzymie zgromadziła bibliotekę, prowadziła teatr, salę koncertową i laboratorium.
Była królowa wspierała również działalność artystyczną. Przez około trzy dekady należała do ważniejszych świeckich postaci związanych z otoczeniem Watykanu.
Ostatnie lata Krystyny w Rzymie
Krystyna poświęciła schyłek życia swoim zbiorom i nauce. W 1689 roku przekazała Bibliotece Watykańskiej dużą kolekcję manuskryptów.
Dar powiększył zasoby papieskiej biblioteki. Był jednym z ostatnich ważnych działań byłej królowej.
Krystyna zmarła w Rzymie 19 kwietnia 1689 roku. Została pochowana w Bazylice św. Piotra, co było zaszczytem przyznawanym bardzo nielicznym kobietom.
Jej życie obejmowało dziecięce objęcie tronu, samodzielne rządy, dobrowolną abdykację i zmianę wyznania. Ostatnim miejscem spoczynku córki Gustawa II Adolfa stało się centrum katolickiego świata.
