Wydano ją za mąż jako dziecko. Wolała więzienie niż życie z mężem

Kobieta czytająca w bibliotece. Zdjęcie poglądowe, nie przedstawia Rukhmabai.Kobieta czytająca w bibliotece. Zdjęcie poglądowe, nie przedstawia Rukhmabai.
Źródło zdjęć: © www.pexels.com | Yaroslav Shuraev

Miała jedenaście lat, gdy wydano ją za mąż za dziewiętnastolatka. Kiedy dorosła, odmówiła zamieszkania z mężem, a ten wystąpił przeciwko niej do sądu. Sprawa Rukhmabai wywołała w kolonialnych Indiach burzliwą debatę o małżeństwach zawieranych przez dzieci i prawie kobiet do decydowania o własnym życiu.

Małżeństwo bez wspólnego domu

Rukhmabai urodziła się w 1864 r. w Bombaju. Wcześnie straciła ojca, a jej matka ponownie wyszła za mąż za Sakharama Arjuna, lekarza i reformatora społecznego, który wspierał edukację pasierbicy.

W wieku jedenastu lat Rukhmabai poślubiła dziewiętnastoletniego Dadajiego Bhikajiego. Nie zamieszkała jednak z mężem, pozostając pod opieką matki i ojczyma. Małżeństwo nie zostało skonsumowane.

Arjun sprzeciwiał się rozpoczęciu przez pasierbicę pożycia w tak młodym wieku. Dziewczynka kontynuowała naukę, czytała książki i poznawała środowisko osób zaangażowanych w reformy społeczne.

Kiedy Bhikaji zażądał, aby żona wprowadziła się do jego domu, Rukhmabai odmówiła. W 1884 r. mężczyzna skierował sprawę na drogę sądową, domagając się nakazu przywrócenia praw małżeńskich, czyli zobowiązania żony do wspólnego pożycia.

Czy można nakazać pożycie

Sprawę rozpatrywał sędzia Robert Pinhey. We wrześniu 1885 r. oddalił żądanie Bhikajiego, zwracając uwagę na zasadniczą okoliczność: małżonkowie nigdy nie mieszkali razem, a Rukhmabai została wydana za mąż jako dziecko, bez możliwości świadomego podjęcia decyzji.

Pinhey zaznaczył jednocześnie, że ubóstwo męża samo w sobie nie stanowiło uzasadnienia dla odmowy wspólnego życia. Rozstrzygnięcie dotyczyło przede wszystkim możliwości zmuszenia dorosłej kobiety do wykonania zobowiązania podjętego w jej imieniu przez opiekunów.

Bhikaji nie pogodził się z wyrokiem. Po apelacji w 1886 r. sprawę skierowano do ponownego rozpoznania. W marcu 1887 r. sędzia Farran nakazał Rukhmabai zamieszkać z mężem pod groźbą sześciomiesięcznego więzienia.

Kobieta oświadczyła, że woli trafić do więzienia, niż podporządkować się temu nakazowi. Nie odbyła jednak kary. Sprawa zakończyła się ugodą, która pozwoliła jej uniknąć przymusowego pożycia.

Głos "hinduskiej damy"

Rukhmabai broniła swojego stanowiska również na łamach prasy. W "The Times of India" publikowała teksty podpisane pseudonimem "A Hindu Lady", krytykując dziecięce małżeństwa i ograniczenia, jakie nakładały one na edukację dziewcząt.

Jej proces stał się tematem dyskusji w Indiach i Wielkiej Brytanii. Przeciwnicy Rukhmabai, wśród nich Bal Gangadhar Tilak, uznawali jej postawę za zagrożenie dla tradycji. Reformatorzy bronili natomiast prawa kobiety do samodzielnego decydowania o małżeństwie.

Spór dotyczył czegoś więcej niż wieku, w którym dziewczynki mogły rozpoczynać pożycie. Rukhmabai kwestionowała samą zasadę, że ślub zawarty w dzieciństwie może zobowiązywać dorosłą kobietę do życia z człowiekiem, którego nie wybrała.

W lipcu 1888 r. Bhikaji przyjął dwa tysiące rupii i zrzekł się dalszych roszczeń wobec żony. Postępowanie należało do głośnych sporów poprzedzających uchwalenie w 1891 r. ustawy podnoszącej wiek zgody na współżycie z dziesięciu do dwunastu lat. Przepisy te nie zakazywały jednak wszystkich małżeństw dzieci.

Studia medyczne po procesie

Jedną z osób wspierających Rukhmabai była Edith Pechey, brytyjska lekarka pracująca w Bombaju. Zachęcała ją do podjęcia studiów medycznych i pomagała w zbieraniu funduszy na wyjazd do Wielkiej Brytanii.

Rukhmabai rozpoczęła naukę w London School of Medicine for Women. Praktykę kliniczną odbywała w Royal Free Hospital, a podczas pobytu w Londynie mieszkała m.in. w College Hall, akademiku przeznaczonym dla studentek.

W 1894 r. uzyskała kwalifikacje trzech szkockich kolegiów medycznych. Rok później wróciła do Indii i rozpoczęła pracę w szpitalu dla kobiet w Surat. Od 1918 r. kierowała placówką medyczną w Rajkot.

Również po przejściu na emeryturę angażowała się w sprawy społeczne. W 1929 r. opublikowała broszurę krytykującą purdah, czyli praktykę ograniczającą obecność kobiet w życiu publicznym. Zwracała w niej uwagę m.in. na trudną sytuację młodych wdów.

Wybrane dla Ciebie