Signares. Kobiety, które zdobyły fortuny w portach Senegalu

Signare i zniewoleni ludzie na obrazie Adolphe'a d'Hastrela.Signare i zniewoleni ludzie na obrazie Adolphe'a d'Hastrela.
Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons 4.0 | Adolphe d’Hastrel (obraz); Ji-Elle (fotografia).

W XVIII i XIX w. w portach Saint-Louis i Gorée znaczną część handlu kontrolowały zamożne kobiety nazywane signares. Posiadały domy, udzielały pożyczek i utrzymywały kontakty z europejskimi kupcami. Ich fortuny miały jednak również mroczną stronę. Część dochodów pochodziła z handlu ludźmi oraz pracy niewolników.

Tytuł kobiety z majątkiem

Nazwa signare pochodzi od portugalskiego słowa senhora, oznaczającego "panią". W senegalskich portach używano jej w odniesieniu do zamożnych, szanowanych kobiet pochodzenia afrykańskiego lub afroeuropejskiego.

Signares odgrywały szczególnie ważną rolę w XVIII i XIX w. w Saint-Louis oraz na wyspie Gorée. Oba ośrodki stanowiły ważne punkty wymiany między europejskimi kompaniami handlowymi a kupcami działającymi w głębi Afryki Zachodniej.

Wiele signares łączyły związki z europejskimi kupcami i urzędnikami, zawierane zgodnie z miejscowym zwyczajem określanym jako mariage à la mode du pays. Takie małżeństwa sprzyjały tworzeniu rodzinnych sieci handlowych i wzmacniały pozycję majątkową kobiet.

Nie każda handlarka mogła jednak nosić miano signare. Określenie to wiązało się z wysoką pozycją społeczną i posiadaniem majątku. Sytuacja tych kobiet znacznie różniła się od warunków życia ubogich mieszkanek portów, a szczególnie kobiet zniewolonych.

Domy, towary i przymusowa praca

Signares zajmowały się handlem gumą arabską, prosem, tkaninami, alkoholem i bronią. Pośredniczyły w transakcjach, a także organizowały wyprawy kupieckie w górę rzeki Senegal.

Ważną podstawą ich bogactwa były nieruchomości. Domy przynosiły dochody z wynajmu, a ich właścicielki mogły wykorzystywać je jako zabezpieczenie kredytów. Majątek pozostawał często w rodzinie, przechodząc na kolejne pokolenia w drodze dziedziczenia i małżeństw.

Istotną częścią gospodarki portowej było jednak niewolnictwo. Zamożne rodziny posiadały niewolników, których zatrudniano nie tylko przy pracach domowych. Zniewoleni mężczyźni i kobiety wykonywali również zadania rzemieślnicze, pracowali jako tłumacze, marynarze i uczestnicy wypraw handlowych.

Signares wynajmowały pracę niewolników europejskim przedsiębiorstwom, czerpiąc z tego dochody. Osoby zniewolone mogły również stanowić zabezpieczenie pożyczek.

Zachowane dokumenty notarialne pokazują, że miejscowa gospodarka była silnie związana z niewolnictwem. Dotyczyło to zarówno handlu ludźmi, jak i wykorzystywania ich pracy w obu portach, niezależnie od wywozu niewolników przez Atlantyk.

Co zmieniło zniesienie niewolnictwa

W 1848 r. Francja zniosła niewolnictwo w swoich posiadłościach kolonialnych, również w Senegalu. Dawni właściciele niewolników mogli jednak otrzymać odszkodowania. Prawo do nich przysługiwało także afrykańskim posiadaczom ludzi w Saint-Louis i na Gorée.

Wprowadzone zmiany mocno uderzyły w interesy części signares. W 1849 r. Louison Picard, należąca do miejscowej elity kupieckiej, skarżyła się, że przyznana rekompensata nie zastąpi dochodów, które wcześniej uzyskiwała z pracy niewolników. Obawiała się także, że pieniądze trafią do wierzycieli, u których była zadłużona.

Nie wszystkie zamożne rodziny straciły jednak swoją pozycję. Niektóre nadal posiadały nieruchomości, a uzyskane odszkodowania przeznaczały na inwestycje. Inne sprzedawały prawa do rekompensat, aby spłacić zobowiązania.

Ważnym źródłem dochodów pozostawały czynsze. Marie Laporte, spowinowacona z Louison Picard, wynajmowała nieruchomość w administracyjnej części Gorée za 1593 franki rocznie. Informacja ta zachowała się w dokumentach analizowanych później przez historyków.

Wybrane dla Ciebie