Woskowe głowy ściętych monarchów. Tak zarabiała Madame Tussaud

Madame Tussaud w otoczeniu figur. Reprodukcja portretu opublikowana w 1921 roku.
Madame Tussaud w otoczeniu figur. Reprodukcja portretu opublikowana w 1921 roku.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | Paul Fischer

Zanim Madame Tussaud otworzyła stałą wystawę w Londynie, przez ponad 30 lat podróżowała z woskowymi figurami po Wielkiej Brytanii. Wynajmowała sale, reklamowała kolekcję w gazetach i zabiegała o publiczność. W ten sposób rozwinęła interes, którego początki sięgały rewolucyjnej Francji.

Interes odziedziczony po mistrzu

Marie Grosholtz, późniejsza Madame Tussaud, uczyła się modelowania w wosku u Philippe'a Curtiusa, który prowadził w Paryżu wystawy podobizn znanych osób. Podczas rewolucji francuskiej w jego gabinecie pojawiły się figury jej uczestników, m.in. dziennikarza Jacques'a Héberta i Antoine'a Fouquiera-Tinville'a, oskarżyciela Trybunału Rewolucyjnego.

Wśród eksponatów znalazły się również reprodukcje odciętych głów Ludwika XVI i Marii Antoniny. Takie przedstawienia przyciągały uwagę publiczności zainteresowanej wydarzeniami we Francji.

Po śmierci Curtiusa w 1794 r. Marie odziedziczyła jego kolekcję wraz z działającym już przedsiębiorstwem. Rok później poślubiła inżyniera François Tussauda, a pod nazwiskiem męża zdobyła później rozgłos w Wielkiej Brytanii.

Wystawa zamiast stałego adresu

W 1802 r. Tussaud przyjechała do Anglii ze starszym synem Josephem i kolekcją figur. Mąż oraz młodszy syn François pozostali w Paryżu. Marie nie znała angielskiego, a działalność w nowym kraju musiała organizować praktycznie od początku.

Początkowo współpracowała z Paulem Philidorem, który urządzał widowiska z wykorzystaniem latarni magicznej. Urządzenie pozwalało wyświetlać na ekranie m.in. zjawy i duchy. Pokazy Philidora połączono z prezentacją woskowych figur w londyńskim teatrze Lyceum.

Tussaud nie była jednak zadowolona ze sposobu, w jaki partner reklamował jej kolekcję. Zrezygnowała ze współpracy i rozpoczęła samodzielne objazdy po brytyjskich miastach. W kolejnych miejscowościach wynajmowała pomieszczenia, urządzała ekspozycję i organizowała sprzedaż biletów.

Przez ponad trzy dekady wystawa nie miała stałej siedziby. Dzięki objazdom mogła docierać również do mieszkańców miast oddalonych od Londynu, a jej właścicielka unikała kosztów utrzymywania własnego lokalu w stolicy.

Figury, reklama i katalogi

Dużą część kolekcji stanowiły postacie związane z rewolucją francuską. Publiczność oglądała m.in. przedstawienie śmierci Jeana-Paula Marata w wannie oraz podobizny obalonego króla i królowej. Wystawa pozwalała zobaczyć z bliska wydarzenia i osoby znane dotąd przede wszystkim z gazet.

Tussaud przywiązywała dużą wagę do reklamy. Zabiegała o zainteresowanie miejscowej prasy, dostarczała dziennikarzom anegdoty i promowała wystawę przed przyjazdem do kolejnych miast.

Ważnym elementem działalności były również drukowane katalogi. Najstarsze zachowane egzemplarze pochodzą już z 1803 r. Zawierały opisy przedstawionych postaci oraz informacje o wydarzeniach historycznych, pomagając zwiedzającym zrozumieć oglądane sceny.

W reklamach podkreślano edukacyjny charakter wystawy, przedstawiając ją jako rozrywkę odpowiednią także dla rodzin z dziećmi. Obok władców i sławnych osobistości pokazywano jednak również figury związane ze zbrodniami i krwawymi wydarzeniami historycznymi.

Rodzinny interes przy Baker Street

W 1822 r. do Marie i Josepha dołączył młodszy syn François, wyuczony stolarz. Wykonywał drewniane ręce i nogi do woskowych figur, a rodzinne przedsiębiorstwo działało już pod nazwą Madame Tussaud and Sons.

W 1835 r. Tussaud zakończyła okres objazdowych pokazów i otworzyła stałą wystawę w Baker Street Bazaar w Londynie. Cztery lata później nie mogła się pochwalić tym miejscem, ale w 1838 r. opublikowała swoje pamiętniki, przybliżając czytelnikom własną historię i doświadczenia.

W londyńskim gabinecie znalazło się osobne miejsce dla najbardziej makabrycznych eksponatów. W 1846 r. satyryczny tygodnik "Punch" nazwał tę część wystawy "Chamber of Horrors", czyli "Komnatą grozy".

Madame Tussaud zmarła w 1850 r., lecz rodzinne przedsiębiorstwo działało nadal. W 1884 r. jej potomkowie przenieśli wystawę z Baker Street na pobliską Marylebone Road.

Wybrane dla Ciebie