Polska agentka negocjowała z wrogiem. Stawką było życie więźniów

Krystyna Skarbek na fotografii prasowej opublikowanej w 1930 r. Autor nieznany.Krystyna Skarbek na fotografii prasowej opublikowanej w 1930 r. Autor nieznany.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna

W sierpniu 1944 r. niemieckie służby bezpieczeństwa aresztowały w południowej Francji trzech współpracowników brytyjskiego wywiadu. Krystyna Skarbek, działająca pod nazwiskiem Christine Granville, postanowiła ich uwolnić. Podjęła ryzykowne negocjacje, w których wykorzystała fałszywą tożsamość, groźby i ogromną łapówkę.

Aresztowanie agentów w Digne

W lipcu 1944 r. Krystyna Skarbek została zrzucona na spadochronie na płaskowyż Vercors w okupowanej Francji. Działała w brytyjskiej organizacji Special Operations Executive (SOE), która wspierała europejski ruch oporu, organizowała dostawy, łączność i akcje wymierzone w niemieckiego okupanta.

Skarbek została kurierką Francisa Cammaertsa, dowodzącego siatką konspiracyjną Jockey w południowo-wschodniej Francji. Przenosiła meldunki i utrzymywała kontakty z miejscowymi grupami ruchu oporu. Szybko stała się jedną z najbliższych współpracownic Cammaertsa.

13 sierpnia 1944 r. Cammaerts, agent SOE Xan Fielding oraz francuski oficer Christian Sorensen zostali zatrzymani na niemieckiej blokadzie drogowej w Digne. Trafili w ręce służb bezpieczeństwa, które mogły skazać ich na śmierć. Do aresztowania doszło tuż przed planowanym lądowaniem aliantów na południowym wybrzeżu Francji.

Skarbek postanowiła interweniować, choć oznaczało to konieczność nawiązania bezpośredniego kontaktu z ludźmi współpracującymi z niemiecką policją.

Negocjacje z Albertem Schenckiem

Agentce udało się dotrzeć do Alberta Schencka, który pośredniczył między miejscową prefekturą a niemiecką policją bezpieczeństwa. To od niego próbowała uzyskać pomoc w uwolnieniu aresztowanych.

Według relacji przytoczonej przez Patricka Howartha Skarbek przedstawiła się Schenckowi jako żona Francisa Cammaertsa i siostrzenica brytyjskiego generała Bernarda Montgomery'ego. Obie informacje były fałszywe, lecz miały przekonać rozmówcę, że reprezentuje wpływową rodzinę i dysponuje odpowiednimi kontaktami.

Skarbek ostrzegła Schencka przed konsekwencjami, jakie może ponieść po wkroczeniu aliantów. Przekonywała, że jeśli więźniowie zostaną straceni, odpowiedzialni za ich śmierć nie unikną zemsty miejscowego ruchu oporu.

Jak wskazuje historyczka Clare Mulley, agentka celowo wyolbrzymiała doniesienia o postępach alianckich wojsk. Chciała przekonać swoich rozmówców, że niemiecka klęska jest bliska, a współpraca z Brytyjczykami może im się opłacić.

Schenck nie miał wystarczających uprawnień, aby samodzielnie zarządzić zwolnienie więźniów. Skierował jednak Skarbek do Belga Maxa Waema, który mógł pomóc w ich uwolnieniu. W trakcie rozmów pojawiła się propozycja przekazania dwóch milionów franków.

Łapówka i uwolnienie więźniów

Skarbek prowadziła negocjacje, łącząc groźby z obietnicą pieniędzy oraz możliwością zapewnienia swoim rozmówcom ochrony po nadejściu aliantów. Otwarcie występowała jako brytyjska agentka, narażając się na aresztowanie przez ludzi, od których zależał los jej towarzyszy.

Ostatecznie łapówka w wysokości dwóch milionów franków i presja związana ze zbliżającą się klęską Niemiec przyniosły oczekiwany rezultat. Cammaerts, Fielding i Sorensen odzyskali wolność.

O przebiegu tej operacji wiadomo zarówno z opracowań historycznych, jak i relacji jej uczestników. Szczególnie istotne były wspomnienia Xana Fieldinga, który później opisał ryzyko podjęte przez Skarbek oraz jej trudną decyzję dotyczącą ratowania ludzi potrzebnych do dalszej działalności konspiracyjnej.

W 1954 r. Fielding wydał książkę "Hide and Seek", poświęconą doświadczeniom z pracy wywiadowczej podczas wojny. Zadedykował ją pamięci Christine Granville, czyli Krystyny Skarbek.

Wybrane dla Ciebie