General Post Office. Małżeństwo odbierało telegrafistkom posady

Telegrafistki brytyjskiego korpusu pomocniczego w Boulogne we Francji, 1919 r.Telegrafistki brytyjskiego korpusu pomocniczego w Boulogne we Francji, 1919 r.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | Olive Edis

W XIX-wiecznej Wielkiej Brytanii rozwój telegrafii otworzył wykształconym kobietom drogę do zawodu wymagającego umiejętności technicznych i zapewniającego własny dochód. Praca telegrafistki dawała szansę na większą niezależność, choć kobiety zarabiały mniej od mężczyzn, a po ślubie często musiały zrezygnować z posady.

Rozwój brytyjskiej telegrafii

Telegraf elektryczny umożliwiał przesyłanie wiadomości na duże odległości znacznie szybciej niż tradycyjna poczta. W Wielkiej Brytanii początkowo rozwijał się przede wszystkim na potrzeby kolei, ułatwiając przekazywanie informacji o ruchu pociągów i synchronizację czasu.

Z czasem z telegrafu zaczęły korzystać przedsiębiorstwa handlowe, redakcje gazet i instytucje państwowe. Rozbudowa sieci zwiększała zapotrzebowanie na pracowników potrafiących obsługiwać aparaturę, nadawać wiadomości i odczytywać otrzymywane komunikaty.

Kobiety zatrudniano w europejskich przedsiębiorstwach telegraficznych już w latach 50. XIX w. W 1859 r. przewodniczący London District Telegraph Company informował, że jego firma powierza obsługę biur wyłącznie kobietom. W innych przedsiębiorstwach sytuacja wyglądała jednak różnie.

Nauka zawodu telegrafistki

Praca przy telegrafie wymagała umiejętności sprawnego czytania i pisania, dobrej znajomości ortografii oraz opanowania kodów i zasad działania urządzeń. W użyciu znajdowały się zarówno aparaty wykorzystujące alfabet Morse'a, jak i systemy igłowe, w których wiadomości odczytywano na podstawie wychyleń wskazówek.

Kobiety stopniowo zyskiwały dostęp do specjalistycznego kształcenia. W 1860 r. w Londynie powstała szkoła telegrafii przeznaczona dla kobiet, a dwa lata później podobne kursy uruchomił dubliński Queen's Institute for the Training and Employment of Educated Women.

Dla niezamężnych kobiet z klasy średniej był to jeden z niewielu zawodów pozwalających wykorzystać zdobyte wykształcenie. Zamiast pracować jako nauczycielki lub zarabiać szyciem, mogły zatrudnić się w rozwijającej się branży technicznej.

Zarobki pozostawały jednak stosunkowo niskie i nie zawsze wystarczały na samodzielne utrzymanie.

Nierówne warunki zatrudnienia

W 1870 r. brytyjska poczta przejęła krajowy system telegraficzny wraz z zatrudnionymi w nim pracownicami. Telegrafistki stały się jedną z pierwszych licznych grup kobiet pracujących w General Post Office. W kolejnych latach zaczęto przyjmować je również na inne stanowiska urzędnicze.

Pracodawcy cenili dokładność i sprawność kobiet, ale równie ważnym argumentem były niższe koszty zatrudnienia. Zakładano, że pracownice zadowolą się skromniejszą pensją, a po zamążpójściu opuszczą urząd.

W większych placówkach kobiety i mężczyźni wykonywali często podobne obowiązki, lecz pracowali w osobnych pomieszczeniach. Niekiedy organizowano nawet oddzielne wejścia i wyjścia, aby ograniczyć kontakty między pracownikami obu płci. W mniejszych urzędach pocztowych takie rozdzielenie nie zawsze było możliwe.

Część telegrafistek zatrudniano jedynie sezonowo. W kwietniu 1907 r. poseł Will Thorne poruszył w Izbie Gmin sprawę kobiet przyjmowanych na lato za jednego funta tygodniowo i zwalnianych po zakończeniu sezonu. Minister poczty wyjaśniał, że dodatkowy personel był potrzebny ze względu na zwiększony ruch telegraficzny oraz urlopy stałych pracowników.

Zakaz pracy po ślubie

W 1876 r. brytyjska poczta wprowadziła przepisy określane jako marriage bar. Kobiety zatrudnione na stałych stanowiskach musiały po zawarciu małżeństwa odejść z pracy. Ograniczono również możliwość przyjmowania mężatek do służby urzędniczej.

Wyjątki dotyczyły m.in. kobiet prowadzących niewielkie placówki pocztowe na zasadach odmiennych od stałego zatrudnienia. Część pracownic dobrowolnie korzystała z odpraw związanych z zamążpójściem, jednak dla innych utrata posady stanowiła poważny problem.

Szczególnie dotkliwie odczuwały to kobiety, których małżeństwa się rozpadły. Powrót do pracy wymagał osobnej zgody, której nie zawsze udzielano.

Podczas obu wojen światowych poczta zatrudniała mężatki na stanowiskach tymczasowych, aby zastąpić mężczyzn powołanych do wojska. Sam zakaz utrzymywał się jednak znacznie dłużej. Zniesiono go dopiero w 1946 r., siedemdziesiąt lat po wprowadzeniu.

Wybrane dla Ciebie