Elizabeth Van Lew szpiegowała Konfederację. Przekupywała strażników więzienia

Elizabeth Van Lew na portrecie wykonanym w zakładzie fotograficznym w Filadelfii. Elizabeth Van Lew na portrecie wykonanym w zakładzie fotograficznym w Filadelfii.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | A. J. De Morat

Podczas wojny secesyjnej Elizabeth Van Lew mieszkała w Richmond, stolicy Konfederacji, choć otwarcie sprzeciwiała się niewolnictwu i secesji południowych stanów. Zamożna Amerykanka wykorzystała swoje kontakty i pozycję społeczną, by zorganizować sieć szpiegowską przekazującą informacje wojskowe dowódcom Unii.

Pomoc jeńcom wojennym

Elizabeth Van Lew pochodziła z zamożnej rodziny należącej do elity Richmond. Jej bliscy posiadali niewolników, ona sama jednak sprzeciwiała się niewolnictwu. Na ukształtowanie jej poglądów wpłynęła nauka w szkole kwakrów w Filadelfii.

Gdy w 1861 r. Wirginia wystąpiła z Unii, Van Lew pozostała lojalna wobec rządu Stanów Zjednoczonych. Wraz z matką zaczęła pomagać żołnierzom Północy przetrzymywanym w konfederackich więzieniach. Dostarczała im żywność i starała się poprawić warunki ich pobytu.

Szczególnie interesowała się więzieniem Libby, położonym niedaleko jej domu na Church Hill. Przetrzymywano tam oficerów Unii. Van Lew nie mogła swobodnie odwiedzać więźniów, dlatego przekupywała strażników i zabiegała o przenoszenie jeńców do szpitali, gdzie łatwiej było się z nimi kontaktować.

Dzięki tym spotkaniom zdobywała wiadomości o liczebności i ruchach oddziałów Konfederacji. Z czasem działalność pomocowa stała się podstawą znacznie szerszej operacji wywiadowczej.

Siatka wywiadowcza w Richmond

Van Lew stworzyła sieć współpracowników liczącą kilkanaście osób. Należeli do niej zarówno biali, jak i czarni mieszkańcy Richmond, kobiety i mężczyźni. Niektórzy mieli dostęp do informacji pochodzących z konfederackich urzędów wojskowych i marynarki.

Jedną z jej współpracownic była Mary Jane Richards, znana również pod nazwiskiem Bowser, wcześniej zniewolona przez rodzinę Van Lew. Jej udział w działalności wywiadowczej jest udokumentowany.

Przekazywanie wiadomości wymagało dużej ostrożności. Van Lew wykorzystywała szyfry i atrament sympatyczny, a meldunki ukrywano m.in. w podeszwach butów oraz skorupkach jaj. Niektóre informacje dzielono na części i powierzano kilku kurierom, którzy przekazywali je dalej przez kolejne punkty kontaktowe poza miastem.

Zdobyte wiadomości docierały do dowództwa wojsk Północy, w tym do generała Ulyssesa S. Granta i jego oficera wywiadu George'a H. Sharpe'a. Obaj wysoko oceniali ilość oraz jakość informacji dostarczanych przez siatkę Van Lew. Jej współpracownicy działali aż do upadku Richmond.

Działalność po wojnie secesyjnej

W 1869 r. Ulysses S. Grant, już jako prezydent Stanów Zjednoczonych, mianował Van Lew naczelniczką poczty w Richmond. Pełniła ten urząd do 1877 r., zatrudniając Afroamerykanów i angażując się w działalność Partii Republikańskiej.

W rodzinnym mieście spotykała się jednak z niechęcią, a nawet ostracyzmem. Jej poglądy polityczne i pomoc udzielana Unii sprawiły, że część mieszkańców Richmond traktowała ją jak zdrajczynię. Przylgnął do niej przydomek "Crazy Bet", czyli "szalona Bet".

Przez lata powtarzano historię, jakoby Van Lew celowo udawała osobę chorą psychicznie, aby odwrócić uwagę konfederackich władz od swojej działalności. Historyczka Elizabeth R. Varon zakwestionowała jednak tę wersję, wskazując na brak przekonujących dowodów.

Van Lew nadal opowiadała się za prawami Afroamerykanów i przyznaniem kobietom praw wyborczych. Jej sytuacja materialna była coraz trudniejsza, ponieważ znaczną część odziedziczonego majątku przeznaczyła na pomoc innym oraz działalność podczas wojny.

Zmarła w 1900 r. Koszty jej pogrzebu pokryli przyjaciele, wśród nich rodzina oficera Unii, któremu przed laty udzieliła pomocy.

Wybrane dla Ciebie