Mętny roztwór wzbudził obawy. Tak Stephanie Kwolek odkryła Kevlar

Stephanie Kwolek w filmie dokumentalnym „Women in Chemistry”.Stephanie Kwolek w filmie dokumentalnym „Women in Chemistry”.
Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons 3.0 | Chemical Heritage Foundation

Roztwór, który Stephanie Kwolek otrzymała w laboratorium w 1965 r., wyglądał mało obiecująco. Był mętny i wyjątkowo rzadki, a pracownik obsługujący urządzenie przędzalnicze obawiał się, że może ono zostać uszkodzone. Chemiczka doprowadziła jednak do przeprowadzenia próby. Powstałe włókno okazało się niezwykle wytrzymałe i zapoczątkowało prace nad Kevlarem.

Zamiast medycyny wybrała laboratorium

Stephanie Kwolek urodziła się w 1923 r. w New Kensington w Pensylwanii, w rodzinie polskich imigrantów. Już w dzieciństwie interesowała się przyrodą, do czego zachęcał ją ojciec. Matka, która zajmowała się krawiectwem, przybliżała jej z kolei świat tkanin i ubrań.

Początkowo Kwolek myślała o studiach medycznych. W 1946 r. ukończyła jednak chemię w Margaret Morrison Carnegie College, będącym częścią uczelni znanej dziś jako Carnegie Mellon University. Podczas nauki korzystała ze stypendiów i podejmowała pracę zarobkową.

Po studiach zatrudniła się w przedsiębiorstwie DuPont w Buffalo, gdzie rozpoczęła badania nad włóknami syntetycznymi. W 1950 r. przeniosła się wraz z laboratorium do Wilmington w stanie Delaware.

Praca okazała się na tyle interesująca, że porzuciła plany związane z medycyną. Zajęła się polimerami, czyli związkami zbudowanymi z długich łańcuchów powtarzających się jednostek, wykorzystywanymi m.in. do produkcji tworzyw sztucznych i włókien.

Lżejsze włókno do opon

W 1964 r. zespół badawczy DuPont rozpoczął poszukiwania nowych materiałów o dużej wytrzymałości i sztywności. Jednym z celów było opracowanie lekkiego włókna, które mogłoby zastąpić stalowe wzmocnienia stosowane w oponach samochodowych.

Kwolek prowadziła doświadczenia z poliamidami aromatycznymi, czyli polimerami zawierającymi sztywne łańcuchy cząsteczek. Badała możliwości ich rozpuszczania i przetwarzania na włókna.

W 1965 r. otrzymała roztwór wyraźnie różniący się od substancji, z którymi zazwyczaj pracowano. Zamiast gęstej, przejrzystej mieszaniny powstał płyn przypominający wyglądem mętną wodę.

Pracownik obsługujący urządzenie do przędzenia początkowo odmówił przeprowadzenia próby. Obawiał się, że nietypowa ciecz zatka drobne otwory aparatury. Kwolek przekonała go jednak, aby sprawdzić, czy można z niej otrzymać włókno.

Próba, która zmieniła kierunek badań

Eksperyment zakończył się powodzeniem. Powstałe włókno poddano badaniom, które wykazały jego wyjątkową wytrzymałość i sztywność. Wyniki były na tyle obiecujące, że przedsiębiorstwo zdecydowało się kontynuować prace.

Szczególne właściwości materiału wiązały się ze sposobem ułożenia cząsteczek. W roztworze ciekłokrystalicznym sztywne łańcuchy polimeru mogły układać się równolegle, co umożliwiało otrzymywanie włókien o bardzo dużej odporności na rozciąganie.

Od laboratoryjnego odkrycia do produkcji przemysłowej pozostawała jednak długa droga. Należało dopracować skład materiału, technologię jego przędzenia i warunki wytwarzania.

W dalszych badaniach uczestniczył liczniejszy zespół DuPont, w tym Paul Morgan, Herbert Blades i Joseph Rivers. Ich prace umożliwiły komercjalizację włókna, które otrzymało nazwę Kevlar. Kwolek odegrała zasadniczą rolę w odkryciu, ale opracowanie gotowego produktu było wspólnym osiągnięciem wielu specjalistów.

Materiał do wielu zastosowań

Kevlar należy do grupy włókien aramidowych. Łączy niewielką masę z dużą wytrzymałością mechaniczną oraz odpornością na wysoką temperaturę.

Materiał znalazł zastosowanie w kamizelkach i hełmach ochronnych, a także w linach, kablach, łodziach i konstrukcjach lotniczych. Wykorzystano go również do wzmacniania opon, zgodnie z pierwotnym celem badań prowadzonych w DuPont.

Stephanie Kwolek pracowała w przedsiębiorstwie do przejścia na emeryturę w 1986 r. Angażowała się także w popularyzowanie nauki, uczestnicząc w programach zachęcających dzieci, a szczególnie dziewczęta, do zainteresowania chemią.

W 1995 r. została przyjęta do National Inventors Hall of Fame. Rok później otrzymała National Medal of Technology, a w 1997 r. uhonorowano ją Medalem Perkina za osiągnięcia w chemii stosowanej. Zmarła w 2014 r.

Wybrane dla Ciebie