Zbudowała e-book bez elektroniki. Świat jej nie posłuchał

Ruiz Robles przyszła na świat 28 marca 1895 roku w Villamanín, niewielkiej miejscowości w prowincji León. Ojciec prowadził aptekę, matka zajmowała się domem, a ona sama trafiła na studia nauczycielskie do León i szybko zaczęła uczyć innych. W latach 1915–1916 prowadziła zajęcia ze stenografii, maszynopisania i rachunkowości handlowej, łącząc rzemiosło dydaktyczne z umiejętnościami praktycznymi.

Już w 1917 roku rada miejska La Pola de Gordón jednogłośnie wybrała ją na nauczycielkę i dyrektorkę szkoły. Wkrótce wyszła za Andrésa Grandala, marynarza handlowego, i urodziła trzy córki: Elenę, Elvirę oraz María Carmen. Przez dekadę, od 1918 do 1928 roku, uczyła w Santa Uxía de Mandiá pod Ferrol, gdzie powoli krystalizowały się jej pomysły na nowoczesną szkołę.

Kolejne lata przyniosły jeszcze więcej odpowiedzialności. W 1934 roku objęła kierownictwo Narodowego Sierocińca Szkoły Żeńskiej w Ferrol, w 1948 trafiła do szkoły Ibañez Martín, a w 1959 została jej dyrektorką. Napisała przy tym 16 książek edukacyjnych, więc problem ciężkich tornistrów znała od podszewki.

Pomysł nazywała Enciclopedia Mecánica i zgłosiła go do urzędu patentowego dwukrotnie. W 1949 roku otrzymała patent numer 190 698, a w 1962 roku patent 276 364 na wersję, w której przyciski zastąpiono rolkami. Treści lekcyjne zapisywała na wymiennych szpulach, ilustracje przewijały się razem z tekstem, a całość można było cofać, zatrzymywać i przewijać dalej.

Lewa część urządzenia służyła do nauki języków. Mieściła alfabety w różnych systemach pisma oraz przyciski, które wywoływały pojedyncze litery, pozwalając układać z nich słowa. Nad alfabetami znajdowały się dwie szpule, jedna z rysunkami liniowymi, druga z ozdobnymi obrazami, a obok plastikowa powierzchnia, na której uczeń mógł pisać lub rysować.

Po prawej stronie autorka umieściła materiały przedmiotowe pod folią powiększającą, a rolki dawały się wymieniać na takie z książkami w dowolnym języku. Nad treściami pracowało szkło powiększające, z boku świeciła lampka do czytania bez światła zewnętrznego, a do tematów planowano dograć nagrania głosowe. Prototyp powstał w Parku Artyleryjskim w Ferrol i dzisiaj stoi w Narodowym Muzeum Nauki i Techniki w A Coruña.

Skala tego wyprzedzenia robi wrażenie. Projekt Ruiz Robles powstał około 20 lat przed Project Gutenberg Michaela Harta, który dziś uchodzi za fundament cyfrowej dystrybucji tekstów. Współczesne czytniki pojawiły się na rynku jeszcze później, więc pomysł hiszpańskiej nauczycielki dzieli od ich premiery ponad pół wieku.

Inspiracje wynalazczyni czerpała z rozwoju telewizji i motoryzacji, dwóch dziedzin, które w połowie XX wieku zmieniały codzienność najszybciej. Jej założenie brzmiało prosto: skoro inżynieria potrafi zmieniać dom i ulicę, powinna zmienić również klasę szkolną. Cel dydaktyczny szedł krok dalej, bo materiały miały być dopasowywane do konkretnego ucznia, a nie odwrotnie.

Mimo dwóch patentów i działającego prototypu produkcja seryjna nigdy nie ruszyła. Inwestorzy nie uwierzyli w urządzenie, które dziś wygląda jak prekursor tabletu szkolnego. Sama autorka pozostała przy swojej szkole i książkach, a jej Enciclopedia Mecánica zaczęła zyskiwać uznanie dopiero po latach, gdy świat dogonił myślenie nauczycielki z Ferrol.

Historia Ruiz Robles wraca dziś w kontekście kolejnych osób, które wchodzą do świata technologii nietypowymi drzwiami. Kenia Rivas-Duarte, uczestniczka programu Junior Cloud Practitioner, jako pierwsza w rodzinie zdecydowała się na karierę w branży technologicznej. Jest Latynoską, dorastała bez udokumentowanego statusu migracyjnego i jako najstarsza z trojga rodzeństwa została też pierwszą studentką w rodzinie.

Te dwie biografie dzieli kontynent i ponad stulecie, ale łączy je podobna logika. Obie kobiety wchodzą w technologię od strony, której nikt im nie ułatwił: Ruiz Robles jako prowincjonalna nauczycielka bez zaplecza przemysłowego, Rivas-Duarte jako pierwsza w rodzinie, która sięga po zawód związany z chmurą obliczeniową. W obu przypadkach punktem wyjścia jest praktyczna potrzeba, a nie efektowny manifest.

Enciclopedia Mecánica nie trafiła do tornistrów hiszpańskich uczniów, lecz pokazała, że pomysł na lżejszą, bardziej elastyczną szkołę można rozrysować długo przed pojawieniem się odpowiedniej elektroniki. Brąz, drewno i cynk z prototypu w A Coruña przypominają, że wynalazczość bywa kwestią uporu i obserwacji, a nie tylko dostępu do najnowszego sprzętu.

- [https://womenofixd.com/stories/angela-ruiz-robles].

- [https://www.nytimes.com/2023/11/10/obituaries/angela-ruiz-robles-overlooked.html].