Palenque w czasie kryzysu dynastycznego
Na początku VII wieku Palenque, miasto Majów na obszarze dzisiejszego meksykańskiego stanu Chiapas, przeżywało poważny kryzys. Najazd i straty w rodzinie panującej osłabiły miejscową dynastię. Trudno było przewidzieć, kto przejmie władzę.
W 612 roku zmarł król Ajen Yohl Mat, a sprawa następstwa tronu stała się szczególnie trudna. Pakal, przyszły władca Palenque, był wówczas jeszcze dzieckiem. Urodził się w 603 roku jako syn Sak K’uk’ i K’an Mo’ Hixa.
Trzy lata po śmierci Ajen Yohl Mata, w 615 roku, Pakal zasiadł na tronie jako dwunastolatek. Jego pochodzenie oraz poparcie rodziców pomagały umocnić prawa chłopca do władzy.
Szczególne znaczenie miała pozycja jego matki, o czym świadczy jeden z najsłynniejszych zabytków Palenque.
Sak K’uk’ na Owalnej Tablicy Pałacowej
Na Owalnej Tablicy Pałacowej przedstawiono młodego Pakala siedzącego na tronie. Przed nim stoi Sak K’uk’, która podaje synowi ozdobne nakrycie głowy, symbol królewskiej władzy. Scena nawiązuje do objęcia przez niego tronu.
Tożsamość obu postaci nie budzi większych wątpliwości. Ich imiona zapisano w towarzyszącej reliefowi inskrypcji. Sak K’uk’ została przedstawiona jako osoba uczestnicząca w przekazaniu królewskiego insygnium, co podkreślało jej znaczenie dla dynastii i wagę matczynego pochodzenia Pakala.
Nie oznacza to jednak, że tablica wiernie odtwarza przebieg rzeczywistej ceremonii. Było to oficjalne przedstawienie dynastycznej historii, mające utrwalić określony obraz objęcia władzy przez Pakala.
Sam relief nie wyjaśnia, jakie obowiązki sprawowała jego matka ani jak duży miała wpływ na rządy.
Spór o lata 612-615
Przez długi czas Sak K’uk’ przypisywano samodzielne panowanie w latach 612-615, czyli między śmiercią Ajen Yohl Mata a wstąpieniem Pakala na tron.
Podstawą tej interpretacji było utożsamienie jej z postacią znaną jako Muwaan Mat. W rezultacie zaczęto wymieniać Sak K’uk’ wśród kobiet sprawujących władzę u Majów.
Późniejsze odczytania hieroglifów podważyły jednak to założenie. Muwaan Mat zaczęto wiązać z bóstwem kukurydzy, co zmieniło sposób interpretowania tej postaci.
Dawne przypuszczenia dotyczące trzyletniego panowania Sak K’uk’ przestały być wystarczającą podstawą do uznawania jej za samodzielną władczynię.
Nie można wykluczyć, że matka Pakala pełniła obowiązki regentki lub w inny sposób uczestniczyła w sprawowaniu władzy. Jej syn obejmował przecież tron jako dwunastolatek. Nie ma jednak wystarczających dowodów, aby lata 612-615 przedstawiać jako pewny okres jej samodzielnych rządów.
Miejsce matki w pamięci Pakala
Sak K’uk’ nie była pierwszą kobietą odgrywającą istotną rolę polityczną w Palenque. Wcześniej na tamtejszym tronie zasiadała Yohl Ik’nal, która sprawowała władzę jako królowa. Nie oznacza to jednak, że matka Pakala miała takie same uprawnienia.
Sak K’uk’ przeżyła intronizację syna o niemal trzydzieści lat. Zmarła w 644 roku, a jej imię i wizerunek znalazły się wśród dynastycznych upamiętnień przodków. Pokazuje to, jak duże znaczenie przypisywano jej pochodzeniu i pozycji w rodzinie królewskiej.
Zachowane inskrypcje łączą ją również z rytuałem zakończenia okresu kalendarzowego w 633 roku. Stanley Guenter dostrzega w tej wzmiance przesłankę wskazującą, że Sak K’uk’ mogła współuczestniczyć w sprawowaniu królewskiej władzy. Pakal zasiadał wówczas na tronie już od osiemnastu lat.
