Od kupieckiej rodziny do dworu Lagos
Tinubu urodziła się na początku XIX stulecia w społeczności Egba, na południowym zachodzie obecnej Nigerii. Handlu uczyła się w rodzinie. Kobiety z jej otoczenia zajmowały się sprzedażą żywności, roślin i wyrobów wykorzystywanych do leczenia.
W 1833 roku poślubiła Adele, odsuniętego od tronu oba, czyli władcę Lagos. Razem mieszkali w Badagry, dokąd udał się na wygnanie. Dzięki jego kontaktom Tinubu rozwinęła wymianę z kupcami europejskimi.
Sprzedawała sól i tytoń, ale istotnym źródłem jej zysków był również handel ludźmi sprowadzanymi z głębi lądu.
Z czasem do sieci towarowej dołączyły olej palmowy, bawełna, broń oraz amunicja. Jej przedsięwzięcia łączyły przybrzeżne miasta z ośrodkami położonymi dalej w kraju.
Kiedy w 1835 roku Adele ponownie objął tron, Tinubu przeniosła się z nim do Lagos. Król zmarł dwa lata później.
Ona nie wycofała się jednak z miejscowej polityki i zaczęła udzielać wsparcia następnym kandydatom, z którymi wiązała swoje interesy.
Walki o władzę i wygnanie z Lagos
Do jej politycznych sojuszników należał Akitoye, pozbawiony tronu przez Kosoko w 1845 roku. Tinubu pomagała mu zabiegać o odzyskanie władzy, wykorzystując pieniądze, kontakty oraz dostawy broni. Po jego powrocie mogła liczyć na korzystne warunki działalności handlowej.
Akitoye odzyskał tron dzięki brytyjnej interwencji zbrojnej w Lagos w 1851 roku. W następnym roku podpisał traktat wymierzony w handel niewolnikami.
Tinubu mimo to utrzymywała związki handlowe z kupcami brazylijskimi i portugalskimi, którzy dostarczali broń i uczestniczyli w takich transakcjach.
Rosnące znaczenie oleju palmowego nie oznaczało u niej rezygnacji z handlu zniewolonymi ludźmi. Sprzeciw wobec brytyjskich nacisków służył również obronie jej majątku i wpływów. Nie ma podstaw, by przedstawiać go jako świadectwo działalności na rzecz zniesienia niewolnictwa.
Po śmierci Akitoye w 1853 roku Tinubu popierała nowego władcę, Dosunmu. Jej rosnąca pozycja wywoływała konflikty z brytyjskim konsulem Benjaminem Campbellem. O wpływy zabiegali też kupcy pochodzący z Brazylii i Sierra Leone.
Campbell domagał się usunięcia wpływowej kupczyni z Lagos. W maju 1856 roku Tinubu została wygnana z miasta i osiedliła się w Abeokucie. Nie zakończyło to ani jej działalności gospodarczej, ani udziału w życiu politycznym Egba.
Tytuł iyalode i polityka w Abeokucie
W Abeokucie szczególnego znaczenia nabrała prowadzona przez Tinubu sprzedaż broni oraz amunicji. Zaopatrywała obrońców miasta podczas walk z Dahomejem. Jej sieć kupiecka miała tym samym bezpośredni wpływ na możliwości prowadzenia wojny.
W 1864 roku przyznano jej tytuł iyalode, najwyższą godność kobiecą w miejscowej strukturze władzy. Zapewniał jej uznanie i głos w sprawach wspólnoty. Jej znaczenie wykraczało odtąd wyraźnie poza kierowanie interesami.
Tinubu udzielała poparcia także Oyekanowi, który starał się o tytuł alake, władcy Egba. Pomagała pozyskać dla niego miejscowych dostojników. W 1879 roku właśnie on objął władzę.
Zmarła w 1887 roku i spoczęła w Abeokucie. Jej imię upamiętnia Tinubu Square w Lagos, położony w rejonie, w którym niegdyś należały do niej nieruchomości.
