Sześciolatka za oceanem
23 grudnia 1871 roku z Jokohamy wyruszyła misja Iwakury. Japońska delegacja miała poznać zachodnie państwa i prowadzić rozmowy o nierównoprawnych traktatach.
Z delegacją wyjechali stypendyści, w tym pięć dziewcząt. Najmłodsza, sześcioletnia Tsuda Ume, późniejsza Umeko, trafiła do Georgetown pod opiekę Charlesa i Adeline Lanmanów. Bezdzietne małżeństwo przyjęło ją serdecznie.
Uczyła się w amerykańskich szkołach, między innymi w Archer Institute. Poznawała literaturę, języki obce, matematykę, przyrodę i muzykę. W 1873 roku przyjęła chrzest. Z czasem angielskim posługiwała się swobodniej niż japońskim.
Do ojczyzny wróciła w listopadzie 1882 roku jako siedemnastolatka. Musiała na nowo przywyknąć do tamtejszych obyczajów.
Najbardziej dotkliwe okazały się ograniczone możliwości kształcenia i pracy kobiet. Szkoły dla dziewcząt często przygotowywały przede wszystkim do roli żony i matki.
W 1886 roku Tsuda została profesorką w Kazoku Jogakkō, szkole dla córek arystokracji. Uczennice zdobywały tam towarzyską ogładę i uczyły się języków. Możliwości dalszej nauki i samodzielnej pracy zawodowej pozostawały jednak ograniczone.
W laboratorium przyszłego noblisty
W 1889 roku Tsuda znów wyjechała do USA, by poszerzyć kwalifikacje nauczycielskie. Na Bryn Mawr College zajęła się jednak biologią. Uczyła się u Edmunda B. Wilsona, Jacques’a Loeba i Thomasa Hunta Morgana, który w 1933 roku otrzymał Nagrodę Nobla.
Zimą 1891/1892 roku badała wczesny rozwój jaj żaby. Wyniki weszły do wspólnego artykułu Morgana i Tsudy "The Orientation of the Frog’s Egg", opublikowanego w 1894 roku.
Uczelnia wysoko oceniała jej zdolności i dawała możliwość dalszej pracy. Tsuda uznała jednak, że pilniejsze jest poszerzenie dostępu Japonek do edukacji.
W 1892 roku wróciła do kraju. Jeszcze w Ameryce, przy wsparciu tamtejszych przyjaciół, zaczęła tworzyć fundusz stypendialny dla japońskich kobiet.
Szkoła, która dawała zawód
Po powrocie uczyła w Kazoku Jogakkō, później również w Wyższej Szkole Normalnej dla Kobiet. W 1900 roku zrezygnowała z państwowych posad i otworzyła w Tokio Joshi Eigaku Juku. Z tej prywatnej szkoły wyższego kształcenia kobiet wyrosła dzisiejsza Tsuda University.
Pierwszy rocznik liczył dziesięć uczennic. W tworzeniu placówki pomagały Ōyama Sutematsu, Uryū Shigeko i Amerykanka Alice Bacon.
Angielski miał dawać dostęp do książek, wiedzy i nowych idei. Tsuda stawiała na małe grupy, samodzielną pracę i nauczanie dostosowane do zdolności uczennic. Zależało jej na wszechstronnym wykształceniu, nie tylko opanowaniu języka.
W 1905 roku szkoła jako pierwsza żeńska placówka w Japonii otrzymała zezwolenie, dzięki któremu jej absolwentki mogły uzyskać uprawnienia do nauczania angielskiego bez państwowego egzaminu.
Absolwentkom otwierało to drogę do pracy i własnych zarobków. Tsuda zaznaczała miejsca ich zatrudnienia czerwonymi znakami na mapie Japonii w swoim gabinecie.
Szkoła
Po trzęsieniu ziemi w Kantō 1 września 1923 roku budynek szkoły zniszczył pożar. Współpracowniczka Tsudy, Anna Cope Hartshorne, wyjechała do USA i rozpoczęła zbiórkę na odbudowę. Do końca 1931 roku amerykański komitet zgromadził wraz z odsetkami ponad milion jenów.
Tsuda nie zobaczyła nowego kampusu w Kodairze. Ciężko chorowała i stopniowo wycofywała się z kierowania szkołą. Zmarła 16 sierpnia 1929 roku w Kamakurze, mając 64 lata. Jej ostatni wpis w dzienniku brzmiał: "W nocy była burza".
W 1984 roku w starym kufrze na strychu Tsuda College odnaleziono jej dokumenty i listy, w tym korespondencję z Adeline Lanman. Od 3 lipca 2024 roku portret Umeko widnieje na japońskim banknocie o nominale 5000 jenów.
