Księżniczka wychowana wśród ksiąg
Zeb-un-Nissa przyszła na świat w 1638 roku w Daulatabadzie na Dekanie, w południowej części subkontynentu indyjskiego. Jej matką była Dilras Banu Begum, a ojcem Aurangzeb, który dopiero po latach zasiadł na tronie cesarstwa Mogołów.
O wykształcenie dziewczynki zadbano od najmłodszych lat. Pod opieką Hafizy Mariam uczyła się perskiego i arabskiego, poznawała kaligrafię, a jeszcze w dzieciństwie opanowała na pamięć Koran.
Dzięki zdobytej wiedzy mogła uczestniczyć w intelektualnym życiu dworu.
Z czasem sama zaczęła wspierać ludzi zajmujących się nauką i literaturą. Zgromadziła bibliotekę, zatrudniała uczonych i kopistów, zamawiała nowe dzieła oraz odpisy starszych rękopisów. Przeznaczała na to własne pieniądze, stając się jedną z patronek dworskiego życia literackiego.
Finansowała również przekłady tekstów religijnych na język perski. Dzięki jej wsparciu przetłumaczono m.in. obszerny arabski komentarz do Koranu. Dzieło otrzymało tytuł "Zeb-ut-tafasir", nawiązujący do imienia księżniczki.
Poezja Makhfi
Zeb-un-Nissa zapisała się w tradycji literackiej także jako poetka posługująca się pseudonimem Makhfi, oznaczającym "ukryta". Pod tym imieniem rozpowszechniano utwory zebrane w "Diwan-i-Makhfi", czyli zbiorze poezji perskiej.
Problem w tym, że pseudonimu Makhfi używali również inni twórcy. Nie ma zatem pewności, które wiersze rzeczywiście wyszły spod pióra córki Aurangzeba. Sam podpis nie wystarcza, aby bezspornie ustalić autorstwo.
W utworach tych pojawiają się motywy miłości, samotności i uwięzienia. Nie oznacza to jednak, że opisują osobiste doświadczenia księżniczki.
Ostrożnie należy też podchodzić do późniejszych opowieści o jej rzekomych romansach, które nie znajdują równie mocnego potwierdzenia w źródłach jak historia konfliktu z ojcem.
Bunt brata i więzienie w Delhi
Przełomowy okazał się rok 1681. Muhammad Akbar, młodszy brat Zeb-un-Nissy, zbuntował się przeciw Aurangzebowi. Po upadku jego wystąpienia ujawniono korespondencję między rodzeństwem. Cesarz uznał listy córki za dowód, że wspierała działania wymierzone w jego władzę.
Konsekwencje były dotkliwe. Zeb-un-Nissa utraciła majątek i przysługujące jej coroczne uposażenie, a następnie została osadzona w forcie Salimgarh w Delhi.
Księżniczka, która wcześniej mogła swobodnie zajmować się nauką i finansować pracę uczonych, straciła wolność.
Powodem uwięzienia był konflikt polityczny w cesarskiej rodzinie. Nie ma natomiast wiarygodnych podstaw, by twierdzić, że Aurangzeb ukarał córkę za pisanie poezji.
Zeb-un-Nissa spędziła w zamknięciu ponad dwadzieścia lat. Zmarła w 1702 roku, gdy jej ojciec nadal sprawował władzę. Cesarz nigdy nie przywrócił jej wolności.
Po śmierci księżniczki pamięć o niej coraz mocniej wiązano z utworami podpisywanymi pseudonimem Makhfi. W 1913 roku Magan Lal i Jessie Duncan Westbrook opublikowali w Londynie angielski przekład zbioru wierszy przypisywanych Zeb-un-Nissie.
