Bliskość bez tajemnicy
Elżbieta Tudor i Robert Dudley znali się od młodości. W 1554 roku oboje znaleźli się nawet w Tower of London za panowania Marii I, choć z różnych powodów.
Po objęciu tronu przez Elżbietę w listopadzie 1558 roku Dudley został Master of the Horse, czyli koniuszym królewskim. Nie była to tylko funkcja związana z końmi: dawała mu stały, osobisty dostęp do monarchini.
Był jednak żonaty. W 1550 roku poślubił Amy Robsart, córkę zamożnego właściciela ziemskiego z Norfolk. Amy mieszkała z dala od dworu, a Dudley niemal stale przebywał przy królowej. Zażyłość pary była tak widoczna, że zaczęli o niej raportować zagraniczni ambasadorowie.
Plotki schodziły również niżej. Kobieta znana jako Mother Dowe z Brentwood trafiła do więzienia po tym, jak rozpowiadała, że Dudley "dał Jej Królewskiej Mości czerwoną halkę".
W ówczesnym języku była to sugestia, że królowa straciła z nim dziewictwo. Dowodów na seksualny romans jednak nie ma. Jest za to wiele świadectw wyjątkowej emocjonalnej bliskości.
Śmierć na schodach
8 września 1560 roku 28-letnia Amy Robsart przebywała w Cumnor Place pod Oksfordem. Tego dnia nalegała, by służba pojechała na jarmark w Abingdon. Później znaleziono ją martwą u stóp krótkich schodów.
Raport koronera odnotował złamany kark i dwie rany głowy: jedną o głębokości około ćwierć cala, drugą około dwóch cali. Ława przysięgłych uznała, że Amy zginęła wskutek nieszczęśliwego upadku. Do dziś nie da się jednak z całkowitą pewnością rozstrzygnąć, czy był to wypadek, samobójstwo czy udział osoby trzeciej.
Dudley był wtedy z dworem w Windsorze. Po otrzymaniu wiadomości polecił swojemu krewnemu i zaufanemu człowiekowi Thomasowi Blountowi dopilnować dokładnego dochodzenia.
Nie powstrzymało to plotek. Przeciwnicy Dudleya podchwycili wersję, że żona została usunięta, aby otworzyć mu drogę do małżeństwa z królową.
Skandal zamiast ślubu
Śmierć Amy uczyniła Dudleya wdowcem, ale jednocześnie niemal przekreśliła jego szanse na ślub z Elżbietą, gdyby królowa poślubiła go wkrótce po tragedii, dla wielu poddanych i europejskich dworów wyglądałoby to jak potwierdzenie najgorszych podejrzeń.
Dudley już wcześniej nosił politycznie obciążone nazwisko. Jego ojciec, John Dudley, książę Northumberland, został stracony po próbie osadzenia na tronie Jane Grey po śmierci Edwarda VI. Sam Robert również został wtedy skazany na śmierć, lecz uniknął egzekucji.
Małżeństwo było polityką
Elżbieta nie mogła traktować ślubu jak prywatnej decyzji. Zagraniczny książę mógł oznaczać sojusz, ale też wpływy obcego państwa.
Angielski arystokrata nie niósł tego ryzyka, za to jego wyniesienie ponad innych możnych mogło rozpalić dworskie konflikty. Sama królowa przez lata wykorzystywała perspektywę małżeństwa jako narzędzie dyplomacji.
Dudley pozostawał mimo wszystko wyjątkowo blisko niej. W 1562 roku wszedł do Tajnej Rady, najważniejszego grona doradców monarchini, a dwa lata później został hrabią Leicester. Elżbieta nie odsunęła go po skandalu, ale nie uczyniła go mężem.
Dziewiętnaście dni przepychu
W 1575 roku Dudley gościł Elżbietę w swojej rezydencji w Kenilworth. Królowa spędziła tam 19 dni dłużej niż w domu któregokolwiek ze swoich dworzan. Czekały na nią uczty, przedstawienia, muzyka i fajerwerki, które miały być słyszane nawet 20 mil dalej.
Dudley przygotował dla niej nowe apartamenty i prywatny ogród. Kiedy okazało się, że z królewskich okien ogród jest słabo widoczny, ogrodnicy w ciągu jednej nocy urządzili tuż pod nimi dodatkowy ozdobny fragment, który Elżbieta mogła oglądać ze swoich komnat.
Była to jedna z najbardziej widowiskowych demonstracji ich więzi i późny etap starań Dudleya o królewską rękę. Trzy lata później potajemnie poślubił Lettice Knollys, wdowę po hrabim Essex. Elżbieta przyjęła wiadomość bardzo źle, ale nawet ten ślub nie zakończył ich wieloletniej relacji.
List przy łóżku
Robert Dudley zmarł 4 września 1588 roku, niedługo po starciu Anglii z Wielką Armadą. Kilka dni wcześniej wysłał Elżbiecie list, w którym pytał o jej zdrowie i podpisywał się jako jej najwierniejszy i posłuszny sługa.
Królowa zachowała dokument. Na odwrocie własnoręcznie napisała: "jego ostatni list". Kiedy zmarła w 1603 roku, znaleziono go w skrzynce przy jej łóżku, razem z innymi listami Dudleya.
Nie wiadomo, czy Elżbieta i Robert byli kochankami. Wiadomo natomiast, że należał do najbliższych jej ludzi przez trzy dekady. Śmierć Amy nie otworzyła mu drogi do tronu u boku królowej. Przeciwnie: sprawiła, że ślub z człowiekiem o którym powszechnie plotkowano, mógł stać się przyczyną kryzysu monarchii.
