Matka władcy w czasie konfliktu
Królestwo Beninu, którego ludność posługiwała się językiem edo, nie jest tożsame ze współczesną Republiką Beninu. Jego centrum znajdowało się w miejscowości Benin, a władca nosił tytuł oba, łącząc funkcje polityczne z religijnymi.
Po śmierci władcy Ozolui jego synowie rywalizowali o następstwo. Esigie kontrolował Benin, natomiast jego brat Arhuaran miał oparcie w Udo; walki osłabiły królestwo i sprzyjały atakom sąsiednich Igala.
Esigie pokonał brata oraz przeciwników zewnętrznych, przywracając jedność państwa. Tradycja przypisuje istotną rolę w tych sukcesach Idii, która miała wspierać syna radą polityczną i znajomością środków leczniczych.
Przekazy łączą jej pomoc także z mocami duchowymi, uznawanymi na dworze za ochronę władcy. Ten element opowieści należy do miejscowych wierzeń; nie oznacza potwierdzenia nadprzyrodzonych zdolności królowej.
Pierwsza iyoba
Esigie ustanowił dla matki tytuł iyoba, czyli królowej matki. Była to odrębna pozycja w strukturze dworu, związana z przywilejami politycznymi oraz własną rezydencją i personelem.
Rangę iyoby porównywano z pozycją wysokiego dostojnika, a jej zadaniem była ochrona królewskiego syna. Kolejne królowe matki dysponowały własnym otoczeniem i mogły zamawiać cenne przedmioty do celów religijnych i osobistych.
Po śmierci upamiętniano je na ołtarzach przodków za pomocą odlewanych głów z mosiądzu. Charakterystyczne nakrycia głowy, z wystającym ku przodowi wierzchołkiem, odróżniały wizerunki iyob od przedstawień królów.
Pojęcie "brązy z Beninu" obejmuje dzieła określane zbiorczą nazwą, choć wiele z nich odlano z mosiądzu. Zachowane głowy królowych matek mogą pochodzić z późniejszych stuleci i nie wszystkie przedstawiają samą Idię.
Maski z kości słoniowej
Najbardziej rozpoznawalne domniemane wizerunki Idii to maski-zawieszki datowane na XVI w. Przykłady w Metropolitan Museum of Art i British Museum są do siebie bardzo podobne i łączy się je z panowaniem Esigiego.
Wykonano je z kości słoniowej, uzupełniając rzeźbę metalowymi intarsjami. Miały charakter ceremonialny i ochronny, a ich biel wiązała się z czystością rytualną oraz z Olokunem, bóstwem morza i bogactwa.
W dekoracji maski z nowojorskich zbiorów występują drobne twarze portugalskich kupców i stylizowane ryby. Postacie Europejczyków odwoływały się do kontaktów handlowych, a ryby żyjące w wodzie i na lądzie symbolizowały podwójną, ludzką i boską naturę królewskiej władzy.
W 1897 r. brytyjskie wojska zdobyły Benin i splądrowały pałac, po czym dzieła sztuki dworskiej trafiły do muzeów i na rynek. Odlewana głowa iyoby w zbiorach Metropolitan Museum of Art pochodzi z XVIII lub XIX w. i jest wykonana z mosiądzu.
