Dzieciństwo w Illinois
Przyszła na świat 6 września 1860 w Cedarville w stanie Illinois, jako jedno z dziewięciorga dzieci Sarah Weber i Johna Huya Addamsa. Pięcioro rodzeństwa przeżyło wiek niemowlęcy, a sama Jane straciła matkę w wieku 2 lat, gdy ta zmarła przy porodzie. Wychowanie spadło na ojca, polityka z silną pozycją w stanie.
John Huy Addams zasiadał w senacie Illinois przez 16 lat i służył wcześniej w armii Unii. Znał osobiście Abrahama Lincolna, co w domu rodzinnym pozostawiło ślad w postaci szacunku do służby publicznej. Córka wyrosła w atmosferze, w której polityka i moralność splatały się ze sobą bez wyraźnej granicy.
Edukację rozpoczęła w Rockford Female Seminary, kończąc szkołę z pierwszą lokatą w 1881. Rok później uzyskała bachelor's degree w Rockford College for Women.
Marzyła o medycynie, próbowała studiować zarówno w Rockford, jak i w Filadelfii, ale operacja kręgosłupa przerwała te plany. Sześć lat zmagań ze zdrowiem ostatecznie zamknęło drogę do zawodu lekarza.
Inspiracja zza oceanu
Przełom przyszedł w 1888 podczas podróży po Europie. Razem z Ellen Gates Starr odwiedziła wtedy londyński Toynbee Hall, pierwszą tego typu placówkę osiedlową na świecie. Brytyjski model zakładał, że wykształceni młodzi ludzie mieszkają wśród biedoty i dzielą się wiedzą oraz codziennym doświadczeniem.
Addams wróciła do Chicago z gotową koncepcją. Rok później wraz ze Starr otworzyły Hull-House w zachodniej dzielnicy miasta, w domu odziedziczonym po Charlesie Hullu, od którego wzięła się nazwa.
Powstała w ten sposób pierwsza amerykańska settlement house, miejsce, gdzie wykształcone kobiety zamieszkały obok rodzin imigranckich.
Wokół projektu skupiło się grono nietuzinkowych współpracownic. Florence Kelley, Julia Lathrop, Alice Hamilton i siostry Abbott współtworzyły program, który łączył edukację z badaniami społecznymi. Każda z nich wniosła odrębną kompetencję, od prawa pracy po medycynę przemysłową.
Codzienność w Hull-House
Hull-House szybko przestał być tylko schronieniem dla idealistek. Działało tu przedszkole oraz opieka dzienna dla dzieci kobiet pracujących w fabrykach, co rozwiązywało jeden z najboleśniejszych problemów imigranckich rodzin. Pracujące matki po raz pierwszy zyskały realne wsparcie organizacyjne.
Rozbudowywał się też program edukacyjny. Mieszkańcy okolicy uczyli się angielskiego, gotowania, zasad codziennego funkcjonowania w nowym kraju i konkretnych zawodów.
Hull-House prowadził także pośrednictwo pracy, działał jako centrum społecznościowe, oferował salę gimnastyczną i galerię sztuki.
Addams traktowała tę placówkę jako laboratorium reform. Z obserwacji ulicy i sąsiedztwa wyrastały konkretne projekty zmian prawnych, dotyczące warunków sanitarnych, fabryk i ochrony pracy kobiet.
Działaczki Hull-House lobbowały za przepisami, których brak codziennie widziały w twarzach swoich sąsiadów.
Polityka i Nobel
Od 1905 Addams zasiadała we władzach oświatowych Chicago, a w 1909 stanęła na czele rady pomocy społecznej tego miasta. Włączyła się w kampanię na rzecz utworzenia sądu dla nieletnich, walczyła o sieć placów zabaw i przedszkoli.
W 1907 współtworzyła National Child Labor Committee, którego prace dziewięć lat później wpłynęły na federalne prawo dotyczące pracy dzieci.
Z University of Chicago wyszła też jej inicjatywa utworzenia szkoły pracy socjalnej. W latach 1909–1915 jako pierwsza kobieta przewodziła National Conference of Charities and Corrections.
Działała w National American Women's Suffrage Association, pisała teksty prowyborcze i znalazła się w gronie założycieli NAACP. W 1910 Yale przyznał jej doktorat honoris causa, również jako pierwszej kobiecie w historii uczelni.
Po wybuchu I wojny światowej zajęła się ruchem pokojowym, obejmując przewodnictwo Międzynarodowej Ligi Kobiet na rzecz Pokoju i Wolności.
W 1931 Komitet Norweski przyznał jej Pokojową Nagrodę Nobla wspólnie z Nicholasem Butlerem. Była pierwszą Amerykanką uhonorowaną tym wyróżnieniem.
Zmarła 21 maja 1935 w Chicago, zostawiając po sobie instytucję i zawód, których wcześniej w Stanach Zjednoczonych po prostu nie było.
Bibliografia
- [https://janeaddams.ramapo.edu/about-jane-addams/]
- Jane Addams: A Hero for Our Time [https://www.neh.gov/article/jane-addams-hero-our-time].
