Zanim trafiła do podręczników
Pappenheim urodziła się 27 lutego 1859 roku w Wiedniu, w zamożnej, ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej. Otrzymała wykształcenie typowe dla dziewcząt z jej środowiska. Możliwości dalszej nauki miała jednak znacznie mniejsze niż jej brat.
W 1880 roku ciężko zachorował jej ojciec. W tym samym czasie u Berthy pojawiły się zaburzenia mowy i widzenia, paraliże, halucynacje oraz stany zmienionej świadomości.
Ówczesna medycyna zaliczała podobne objawy do szerokiej kategorii "histerii".
Rodzina poprosiła o pomoc wiedeńskiego lekarza Josefa Breuera. To on prowadził terapię Pappenheim w latach 1880–1882.
Sigmund Freud nigdy jej nie leczył. Znał ten przypadek z relacji Breuera i dopiero później włączył go do opowieści o początkach psychoanalizy.
Rozmowy, które przynosiły ulgę
Breuer zauważył, że pacjentka odczuwała ulgę, gdy opowiadała o przeżyciach i obrazach związanych z pojawieniem się objawów.
Pappenheim nazywała te rozmowy po angielsku "talking cure", czyli leczeniem rozmową. Używała również określenia "chimney sweeping", oznaczającego "czyszczenie komina".
W 1895 roku Breuer i Freud opublikowali "Studia nad histerią". Pappenheim wystąpiła w książce pod pseudonimem Anna O. Jej historia stała się jednym z najbardziej znanych przypadków w dziejach psychoterapii.
Zakończenie opisu Breuera sugerowało, że pacjentka odzyskała zdrowie. W takiej wersji jej losy można było odczytać jako potwierdzenie skuteczności metody: rozmowy z lekarzem miały doprowadzić do ustąpienia dolegliwości.
Po terapii
Późniejsze badania dokumentacji medycznej i korespondencji podważyły ten obraz. Po zakończeniu leczenia u Breuera Pappenheim nadal zmagała się z chorobą i przebywała w sanatoriach.
Jej terapia nie przyniosła więc wyleczenia w sposób przedstawiany w klasycznej opowieści o Annie O.
Na podstawie zachowanych materiałów nie da się jednak postawić Pappenheim pewnej diagnozy. Próbowano wyjaśniać jej objawy na różne sposoby, między innymi szukać ich przyczyn neurologicznych.
To jednak późniejsze hipotezy, oparte na niepełnych źródłach. Podważenie opisu skuteczności terapii nie rozstrzyga, na co chorowała.
Sierociniec i kobiety
W 1888 roku Pappenheim przeniosła się z matką do Frankfurtu nad Menem. Zaangażowała się w pomoc społeczną, a w 1895 roku objęła kierowanie żydowskim sierocińcem dla dziewcząt.
Pisała i publikowała, początkowo pod męskim pseudonimem Paul Berthold. Przetłumaczyła też na niemiecki "Wołanie o prawa kobiety" Mary Wollstonecraft.
Zajmowała się losem młodych kobiet z Europy Wschodniej, zwłaszcza zagrożonych handlem ludźmi, przemocą i wykorzystaniem w prostytucji. Podróżowała po Galicji, Rosji i Bałkanach. Opisywała sytuację spotykanych kobiet i organizowała dla nich pomoc.
W 1904 roku współtworzyła Jüdischer Frauenbund, czyli Związek Kobiet Żydowskich. Organizacja łączyła działalność społeczną z zabieganiem o większą samodzielność kobiet. Trzy lata później w Neu-Isenburgu powstał dom dla potrzebujących dziewcząt oraz samotnych matek z dziećmi. Pappenheim kierowała nim niemal do końca życia.
Zmarła 28 maja 1936 roku w Neu-Isenburgu, mając 77 lat. W historii psychoterapii zapisała się pod pseudonimem nadanym przez lekarza. Pod własnym nazwiskiem przez dziesięciolecia działała jako autorka i organizatorka pomocy kobietom.
