Zofia Potocka
Ostatnie lata małżeństwa Zofii przyniosły skandal związany ze Szczęsnym Jerzym Potockim. Na początku XIX wieku nawiązała romans z pasierbem, a współcześni twierdzili, że w chwili śmierci męża była z nim w ciąży.
Stanisław Szczęsny Potocki zmarł 14 marca 1805 roku w Tulczynie. Zofia związała się później z Nikołajem Nowosilcowem, który pomógł jej w długim sporze majątkowym z dziećmi zmarłego magnata.
Konflikty nie ominęły również jej własnej rodziny. W 1820 roku oskarżyła syna Mieczysława o kradzież klejnotów, pozbawiła go spadku i publicznie zakwestionowała jego pochodzenie.
Zofia Potocka zmarła 24 listopada 1822 roku po ciężkiej chorobie. Ostatnie chwile życia spędziła w Berlinie.
Związek z Karolem Boscampem
Zofia urodziła się 12 stycznia 1760 roku w Bursie jako córka ubogiej greckiej rodziny. Jej dokładne pochodzenie rodowe pozostało niejasne, a nazwisko Glavani przejęła od ciotki, która zajęła się jej wychowaniem.
Krewna potraktowała dziewczynę jako źródło przyszłego dochodu. Około 1777 roku sprzedała ją Karolowi Boscampowi-Lasopolskiemu, polskiemu dyplomacie, u którego została oficjalną metresą.
Boscamp wprowadził Zofię do środowiska osmańskiej dyplomacji. W styczniu 1779 roku zabrał ją przez Rumunię do Rzeczypospolitej, gdzie rozpoczęła życie w zupełnie nowych kręgach towarzyskich.
Brak szlacheckiego pochodzenia nadrabiała urodą i inteligencją. Te cechy pozwoliły jej później zdobyć pozycję daleko wykraczającą poza możliwości, jakie dawało miejsce urodzenia.
Małżeństwo Zofii Glavani z Józefem Wittem
Zofia potajemnie poślubiła Józefa Witta w czerwcu 1779 roku w Zienkowicach. Ojciec mężczyzny stanowczo sprzeciwiał się temu małżeństwu, ale ceremonia dała kobiecie nazwisko ułatwiające wejście do europejskiego towarzystwa.
Małżonkowie wyruszyli w 1781 roku w podróż prowadzącą przez Warszawę, Berlin, Brukselę, Paryż i Wiedeń. Zofia szybko zwracała uwagę otoczenia i zyskała opinię jednej z najpiękniejszych kobiet Europy.
Sama dbała o to, aby jej przeszłość nie przeszkodziła w dalszej karierze. Przedstawiała się jako Celice de Maurocordato i twierdziła, że pochodzi z bizantyjskiego rodu, choć opowieść ta nie miała pokrycia w faktach.
Zmyślony rodowód pomagał jej ukrywać rzeczywiste pochodzenie. Wśród jej kochanków znalazł się hrabia Prowansji, późniejszy król Ludwik XVIII.
Zofia Witt, Grigorij Potiomkin i Szczęsny Potocki
Wojna rosyjsko-turecka z lat 1787–1788 uniemożliwiła Zofii podróż do Stambułu. Otworzyła jej zarazem drogę do związku z księciem Grigorijem Potiomkinem.
Stanisława Szczęsnego Potockiego poznała 6 grudnia 1791 roku podczas balu imieninowego Katarzyny II. Magnat należał do najbogatszych ludzi Rzeczypospolitej, a rok później zabrał Zofię do rezydencji w Tulczynie.
Józef Witt został wysłany do Kamieńca, lecz formalne zakończenie małżeństwa wymagało dalszych negocjacji. Zgodził się na rozwód dopiero w 1795 roku, otrzymując w zamian kilkaset tysięcy złotych.
Zofia poślubiła Potockiego 17 kwietnia 1798 roku w Tulczynie i została jego trzecią żoną. Jej nowy mąż wcześniej stanął na czele konfederacji targowickiej, przez co zapisał się w polskiej historii jako symbol zdrady.
Zofiówka zbudowana dla Zofii Potockiej
Potocki polecił stworzyć dla żony rozległy park w jarze Kamionki pod Humaniem. Prace trwały 10 lat i objęły teren liczący 170 hektarów.
W Zofiówce powstały stawy, wodospady, podziemna rzeka i egzotyczne rzeźby. Przy budowie pracowało 200 ogrodników, a koszt całego przedsięwzięcia wyniósł 15 milionów złotych.
Park stał się jednym z najbardziej okazałych świadectw pozycji osiągniętej przez Zofię. Kobieta sprzedana w młodości przez krewną została żoną magnata i właścicielką majątku, o który po jego śmierci potrafiła skutecznie walczyć.
