Arystokratka bez studiów. Rzuciła wyzwanie słynnym uczonym

Margaret Lucas urodziła się w 1623 r. Podczas angielskiej wojny domowej znalazła się w otoczeniu dworu królewskiego, z którym udała się na wygnanie. Na kontynencie poznała Williama Cavendisha, późniejszego księcia Newcastle, i została jego żoną.

William interesował się filozofią i utrzymywał kontakty z uczonymi. W jego otoczeniu pojawiali się m.in. Thomas Hobbes i Kenelm Digby, którzy zajmowali się zagadnieniami dotyczącymi materii, ruchu oraz budowy świata. Margaret miała dzięki temu okazję uczestniczyć w dyskusjach filozoficznych i poznawać najważniejsze spory naukowe epoki.

Nie zdobyła wykształcenia uniwersyteckiego. Wiedzę czerpała z książek, rozmów i własnych rozważań. Już w 1653 r. opublikowała "Poems and Fancies", zbiór utworów poetyckich połączonych z refleksjami na temat przyrody.

Cavendish nie ukrywała swojej tożsamości pod męskim pseudonimem. Publikowała pod własnym nazwiskiem, a egzemplarze książek rozsyłała uczonym i bibliotekom. Mogła sobie na to pozwolić dzięki zamożności rodziny i wsparciu męża.

Trudniej było jej jednak przekonać ówczesnych filozofów, by traktowali jej prace z taką samą powagą jak rozprawy mężczyzn.

Margaret Cavendish zajmowała się przede wszystkim filozofią przyrody, obejmującą w XVII w. zagadnienia, które dziś zaliczylibyśmy m.in. do fizyki i biologii. Uważała, że materia nie jest bierna, lecz posiada własną zdolność do ruchu i postrzegania.

Pogląd ten stawiał ją w opozycji do zwolenników mechanistycznego wyjaśniania natury. Cavendish nie zgadzała się z przekonaniem, że materia może poruszać się wyłącznie pod wpływem zewnętrznych sił. Swoje stanowisko rozwijała w kolejnych rozprawach, polemizując z teoriami uznanych filozofów.

W 1666 r. opublikowała "Observations upon Experimental Philosophy", książkę poświęconą metodom badania przyrody. Odniosła się w niej m.in. do prac Roberta Hooke'a, który wykorzystywał mikroskop do obserwowania obiektów niedostrzegalnych gołym okiem.

Cavendish podawała w wątpliwość wiarygodność części takich obserwacji. Zwracała uwagę, że obraz widoczny przez mikroskop zależy od użytego przyrządu, oświetlenia i warunków badania. Samo powiększenie obiektu nie dawało więc, jej zdaniem, pewności, że uczony prawidłowo rozumie to, co zobaczył.

Nie odrzucała całkowicie doświadczeń i obserwacji. Uważała jednak, że należy podchodzić do nich ostrożnie, a uzyskane wyniki analizować również za pomocą rozumowania. Jej poglądy stanowiły część ówczesnych sporów filozoficznych i nie odpowiadały współczesnym teoriom fizycznym.

W tym samym 1666 r. Cavendish wydała jeszcze jedną książkę, znacznie różniącą się od jej rozpraw filozoficznych. "The Blazing World" łączyła opowieść przygodową z fantastyką i utopią. Dziś utwór bywa wymieniany wśród najwcześniejszych poprzedników literatury science fiction.

Główna bohaterka przedostaje się przez okolice bieguna do nieznanego świata, zamieszkanego przez istoty łączące cechy ludzi i zwierząt. Z czasem zostaje jego cesarzową i zaczyna interesować się prowadzonymi tam badaniami.

Władczyni prowadzi rozmowy z uczonymi, zadaje im pytania i ocenia przedstawiane wyjaśnienia. Może również rozstrzygać spory dotyczące natury świata. Nie musi zabiegać o dopuszczenie do dyskusji, ponieważ to ona decyduje, kto i na jakich zasadach będzie w niej uczestniczył.

Cesarzowa nie jest jednak zwolenniczką demokracji. Sprawuje silną władzę monarszą i osobiście podejmuje liczne decyzje.

Cavendish umieściła w powieści także postać wzorowaną na samej sobie. Występuje ona jako księżna Newcastle, która zaprzyjaźnia się z cesarzową i wspólnie z nią uczestniczy w tworzeniu nowych światów.

Fantastyczna opowieść pozwoliła autorce przedstawić kobietę posiadającą władzę polityczną i wpływ na rozwój wiedzy. Była to pozycja, której kobiety w XVII-wiecznej Anglii nie mogły osiągnąć w rzeczywistych instytucjach naukowych.

30 maja 1667 r. Margaret Cavendish odwiedziła londyńskie Royal Society, jedno z najważniejszych towarzystw naukowych epoki. Została pierwszą kobietą dopuszczoną do udziału w takim spotkaniu, choć nie oznaczało to przyjęcia jej w poczet członków organizacji.

Wizyta odbyła się w Arundel House, gdzie towarzystwo miało wówczas tymczasową siedzibę. Uczeni przygotowali dla arystokratki pokazy doświadczeń. Cavendish mogła zobaczyć m.in. działanie pompy powietrznej, ważenie powietrza oraz mieszanie różnych substancji.

Wydarzenie wzbudziło duże zainteresowanie. Z relacji Samuela Pepysa wynika jednak, że uwagę obserwatorów przyciągały nie tylko poglądy Cavendish. Komentowano również jej strój i zachowanie.

Choć została zaproszona na pokazy naukowe, jej teorie nadal budziły kontrowersje. Sama Cavendish nie porzuciła jednak filozofii. W 1668 r. opublikowała "Grounds of Natural Philosophy", w której rozwinęła wcześniejsze rozważania dotyczące materii i przyrody.

Margaret Cavendish zmarła w 1673 r. i została pochowana w opactwie westminsterskim. Pozostawiła po sobie rozprawy filozoficzne, poezję, dramaty i utwory prozatorskie. Jej dorobek obejmował zarówno rozważania o budowie materii, jak i fantastyczne opowieści, w których mogła przedstawić własne wyobrażenia o wiedzy i władzy.