Starożytne początki bezmięsnej diety
Najstarszych śladów świadomej rezygnacji z mięsa badacze szukali na subkontynencie indyjskim, jeszcze przed ukształtowaniem się hinduizmu, około II tysiąclecia p.n.e.
Z czasem idea ta silnie związała się z religiami Indii, przede wszystkim z hinduizmem, dżinizmem i buddyzmem, w których niekrzywdzenie żywych istot stało się jednym z ważnych elementów życia duchowego.
W świecie śródziemnomorskim podobne przekonania pojawiły się niezależnie kilka stuleci później. W VI wieku p.n.e. Pitagoras i jego uczniowie odrzucali jedzenie mięsa nie z powodów zdrowotnych, lecz filozoficznych.
Wierzyli w wędrówkę dusz, dlatego zabicie zwierzęcia mogło oznaczać odebranie życia istocie, w której znajdowała się ludzka dusza. Poglądy pitagorejczyków pozostały jednak udziałem stosunkowo niewielkiego kręgu filozofów i ich uczniów.
Przez kolejne stulecia bezmięsna dieta była najczęściej związana z praktykami religijnymi. W wielu wspólnotach chrześcijańskich mnisi rezygnowali z mięsa jako wyrazu ascezy i pokuty, nie tworząc jednak odrębnej filozofii żywienia.
W 1847 roku, gdy w Anglii powstało Vegetarian Society. To właśnie ta organizacja spopularyzowała termin "wegetarianizm" i nadała mu współczesne znaczenie. Od tego czasu dieta bezmięsna zaczęła być postrzegana nie tylko jako praktyka religijna czy filozoficzna, ale również jako świadomy wybór stylu życia.
Wiara i mięso
Stosunek do jedzenia mięsa od wieków zajmuje ważne miejsce w wielu religiach, choć odpowiedzi na pytanie, czy człowiek powinien zabijać zwierzęta, są bardzo różne.
W hinduizmie i dżinizmie ważną rolę odgrywa zasada ahimsy, czyli niekrzywdzenia żywych istot. Dla wielu wyznawców oznacza ona rezygnację z mięsa, choć nie wszystkie nurty hinduizmu wymagają przestrzegania diety bezmięsnej.
W ruchu Rastafari dieta ital, oparta głównie na naturalnych produktach roślinnych, jest dla wielu wiernych elementem życia duchowego.
Chrześcijaństwo nigdy nie wypracowało jednolitego stanowiska wobec wegetarianizmu. Zwolennicy diety bezmięsnej odwołują się do opisu raju z Księgi Rodzaju, gdzie ludzie i zwierzęta żyją bez przemocy.
Inni przypominają wizję apostoła Piotra z Dziejów Apostolskich, w której otrzymuje zgodę na spożywanie zwierząt uznawanych wcześniej za nieczyste, oraz ewangeliczne opisy Jezusa jedzącego ryby.
Stary Testament nakazuje z kolei spożywanie baranka podczas Paschy. W średniowieczu bezmięsność praktykowały także niektóre ruchy uznane przez Kościół za heretyckie, między innymi katarzy, co przez długi czas nie sprzyjało jej popularyzacji w głównym nurcie chrześcijaństwa.
Wśród wspólnot chrześcijańskich szczególną wagę do diety przywiązują Adwentyści Dnia Siódmego, zachęcając wiernych do ograniczania lub rezygnacji z mięsa jako elementu zdrowego stylu życia.
Buddyzm nie jest w tej kwestii jednolity. Wielu buddystów, kierując się zasadą ahimsy, rezygnuje z mięsa, a w części tradycji zawód rzeźnika uznawany jest za niewłaściwy. Są jednak szkoły dopuszczające spożywanie mięsa, jeśli zwierzę nie zostało zabite specjalnie dla osoby, która je spożywa.
Cena mięsa
Dziś decyzja o rezygnacji z mięsa coraz częściej wynika nie z przekonań religijnych, lecz z troski o środowisko i zdrowie. Produkcja wołowiny należy do najbardziej zasobochłonnych gałęzi rolnictwa.
Wymaga znacznie większego zużycia wody i paszy niż produkcja żywności roślinnej, a hodowla zwierząt odpowiada za istotną część emisji gazów cieplarnianych. Z tego powodu wielu badaczy wskazuje ograniczenie spożycia mięsa jako jeden z elementów działań na rzecz ochrony klimatu.
Popularność diety bezmięsnej wciąż różni się w zależności od regionu świata. Indie od lat należą do państw z najwyższym odsetkiem osób niejedzących mięsa, na co wpływają przede wszystkim tradycje religijne i kulturowe.
W Polsce wegetarianizm pozostaje znacznie mniej rozpowszechniony, choć w ostatnich latach zainteresowanie dietą roślinną wyraźnie wzrosło.
Jednocześnie większość uznanych organizacji zajmujących się żywieniem podkreśla, że prawidłowo zbilansowana dieta wegetariańska może być odpowiednia na różnych etapach życia. Wymaga jednak świadomego planowania.
Dietetycy zwracają uwagę przede wszystkim na konieczność zapewnienia odpowiedniej podaży witaminy B12, a w zależności od sposobu odżywiania także witaminy D, żelaza, wapnia, cynku czy kwasów tłuszczowych omega-3.
