Zajnab al-Ghazali i warunki drugiego małżeństwa
Pierwszy mąż al-Ghazali próbował ograniczyć jej działalność poza domem. Małżeństwo zakończyło się rozwodem, ponieważ kobieta nie zamierzała rezygnować z obranej drogi.
Przed kolejnym ślubem zadbała o zabezpieczenie własnej niezależności. Przygotowała dokument pozwalający jej rozwiązać związek, gdyby obowiązki żony zaczęły przeszkadzać w realizowaniu misji religijnej.
Od przyszłego męża oczekiwała pełnego zaufania. Nie chciała także, aby wypytywał ją o spotkania i kontakty z innymi działaczami.
Takie warunki wyraźnie różniły się od zasad, które przedstawiała innym kobietom. W swoich wystąpieniach podkreślała, że naturalnym miejscem muzułmanki jest dom, a pracę zarobkową usprawiedliwia przede wszystkim konieczność finansowa.
Posłuszeństwo wobec męża wywodziła z biologicznych różnic między płciami. Badaczki Leila Ahmed i Miriam Cooke zwracały później uwagę, że jej własne życie niewiele przypominało model, który zalecała słuchaczkom.
Al-Ghazali tłumaczyła tę sprzeczność brakiem dzieci. Bezdzietność uważała za błogosławieństwo, dzięki któremu mogła całkowicie poświęcić się działalności publicznej, podczas gdy inne kobiety miały zajmować się wychowywaniem potomstwa.
Stowarzyszenie Kobiet Muzułmańskich w Egipcie
Zajnab al-Ghazali urodziła się w 1917 roku w egipskiej prowincji Ad-Dakahlijja. Jej ojciec był zamożnym handlarzem bawełną i absolwentem uniwersytetu Al-Azhar, dlatego zapewnił córce inne wychowanie niż to, które otrzymywało wiele dziewcząt z jej otoczenia.
Opowiadał jej między innymi o Nusajbie bint Kaab, towarzyszce Mahometa walczącej podczas bitwy pod Uhud. Bohaterką młodej Zajnab nie została więc spokojna gospodyni, lecz kobieta obecna w życiu publicznym i gotowa sięgnąć po broń.
Jako nastolatka al-Ghazali wstąpiła do Egipskiej Unii Feministycznej kierowanej przez Hudę Szarawi. Nie pozostała tam długo, ponieważ uznała zachodni model emancypacji za nieodpowiedni dla społeczeństw muzułmańskich.
Jej zdaniem islam zapewniał kobietom wszystkie potrzebne prawa. Problemem nie była sama religia, lecz niewłaściwe rozumienie oraz stosowanie jej zasad.
W wieku 18 lat powołała Stowarzyszenie Kobiet Muzułmańskich. Organizacja rozwijała się przez niemal trzy dekady i przed rozwiązaniem przez władze w 1964 roku liczyła około 3 milionów członkiń.
Zajnab al-Ghazali i Bracia Muzułmańscy
Hassan al-Banna wielokrotnie proponował, aby stowarzyszenie al-Ghazali połączyło się z Braćmi Muzułmańskimi. Działaczka odmawiała, ponieważ zależało jej na zachowaniu niezależności własnej organizacji.
Złożyła jednak al-Bannie osobistą przysięgę lojalności. Stowarzyszenie nie zostało formalnie włączone do Bractwa, choć jego założycielka pozostawała z nim blisko związana.
Ta odrębność pomogła jej podczas represji z 1954 roku. Po nieudanym zamachu na prezydenta Gamala Abdela Nasera służby zatrzymały tysiące działaczy islamskich, ale al-Ghazali nie została wówczas aresztowana.
Przez następne lata wspierała rodziny uwięzionych. Jednocześnie prowadziła cotygodniowe wykłady w meczecie Ibn Tuluna, na które przychodziło nawet 5 tysięcy osób.
Jej swoboda działania zakończyła się w 1965 roku. Al-Ghazali zatrzymano wraz z setkami innych osób, a władze oskarżyły ją o udział w nielegalnym gromadzeniu broni i przygotowywanie obalenia rządu.
Aresztowanie i tortury Zajnab al-Ghazali
Po wyjściu z więzienia al-Ghazali opisała sposób, w jaki traktowano ją podczas przesłuchań. Funkcjonariusze mieli ją bić, szczuć psami i przetrzymywać w celach zalewanych wodą.
Służby domagały się nazwisk współpracowników oraz publicznego wyrzeczenia się przekonań. Proponowano jej również wolność w zamian za podjęcie współpracy z reżimem, lecz odrzucała te oferty.
Sąd skazał ją na 25 lat więzienia. Pod naciskiem władz rozwiódł się z nią mąż, któremu grożono utratą majątku.
Rodzina al-Ghazali uznała jego decyzję za zdradę. Ona sama nie chciała go potępiać, a kiedy w 1971 roku wróciła do domu po amnestii ogłoszonej przez Anwara as-Sadata, nakazała ponownie ustawić jego fotografię na dawnym miejscu.
Mężczyzna zmarł wkrótce po rozwodzie. Al-Ghazali pozostała wobec niego lojalna, mimo że formalnie zakończył małżeństwo w czasie jej uwięzienia.
Działalność Zajnab al-Ghazali po wyjściu z więzienia
Po odzyskaniu wolności wróciła do aktywności publicznej. Pracowała w redakcjach islamistycznych czasopism i wpływała na kolejne pokolenia działaczy.
Sprzeciwiała się jednocześnie najbardziej radykalnym nurtom. Skrytykowała plany zbrojnego powstania przygotowywane przez grupę Odszczepieństwo i Hidżra oraz protestowała przeciwko zabijaniu sędziów prowadzących sprawy islamistów.
Historyk Eugene Rogan określił ją jako pionierkę kobiecego ruchu islamistycznego. Zaliczano ją również do najbardziej wpływowych uczennic Sajjida Kutba, ideologa Braci Muzułmańskich straconego przez reżim Nasera.
Zajnab al-Ghazali zmarła w 2005 roku w wieku 88 lat. Pozostawiła po sobie organizację skupiającą miliony kobiet, wspomnienia z więzienia i poglądy, które trudno pogodzić z jej własną biografią.
Namawiała słuchaczki, aby uznawały władzę mężów i pozostawały w domach. Sama przez dziesięciolecia działała w organizacjach, redakcjach i meczetach, stawiając opór zarówno małżonkom, jak i egipskiemu państwu.
