Na dworze kalifa Kordoby
W 961 roku władzę w Kordobie objął al-Hakam II, który zasłynął jako miłośnik nauki i literatury. Nowy kalif otaczał się uczonymi, wspierał ich działalność i przeznaczał znaczne środki na zakup książek.
Szczególną uwagę poświęcał rozbudowie swojej biblioteki, do której sprowadzano dzieła z różnych części świata muzułmańskiego. Ważnym ośrodkiem życia dworskiego była również Medina Azahara, położona niedaleko Kordoby.
To rozległe miasto pałacowe powstało w X wieku z inicjatywy Abd ar-Rahmana III, ojca al-Hakama II. Miało służyć jako reprezentacyjna siedziba kalifatu, ogłoszonego w 929 roku.
Właśnie z tym środowiskiem związana była Lubna. Dawni biografowie zaliczali ją do zniewolonych kobiet należących do kalifa, ale o jej pochodzeniu właściwie nic nie wiadomo.
Nie zachowały się też informacje o dzieciństwie Lubny ani o tym, gdzie zdobyła wykształcenie.
Na dworze al-Hakama II pracowała jako sekretarka, co wymagało nie tylko umiejętności czytania i pisania, lecz także odpowiedniego przygotowania. Przypisuje się jej również zajmowanie się kopiowaniem rękopisów.
W czasach, gdy każdą książkę trzeba było przepisać ręcznie, była to praca wymagająca ogromnej staranności.
Znała się nie tylko na księgach
Lubna wyróżniała się wiedzą, która wykraczała daleko poza obowiązki sekretarki. Dawni biografowie chwalili jej piękne pismo, znajomość gramatyki i arytmetyki. Miała też doskonale rozumieć zasady budowy wierszy i sama zajmować się poezją.
Szczególnie pochlebną opinię wystawił jej Ibn Baszkuwal, autor słownika biograficznego uczonych muzułmańskiej Hiszpanii. Wysoko oceniał wykształcenie Lubny i jej zdolności, choć nie pozostawił dokładniejszych informacji o wykonywanej przez nią pracy. Nie wymienił również żadnych rękopisów, które można byłoby bezspornie przypisać jej działalności.
Na dworze al-Hakama II nad przygotowaniem ksiąg pracowało wiele osób. Jedni zajmowali się przepisywaniem tekstów, inni poprawianiem błędów, zdobieniem kart lub oprawianiem gotowych tomów. Wśród kobiet należących do tego środowiska, oprócz Lubny, wymieniana jest także Fatima.
Kalif dbał również o pozyskiwanie nowych dzieł. Utrzymywał swojego przedstawiciela w Bagdadzie, który pomagał mu zdobywać książki niedostępne w Kordobie. Zabiegał nawet o kopie najnowszych utworów i wynagradzał ich autorów.
Nie wiadomo jednak, czy Lubna osobiście uczestniczyła w tych przedsięwzięciach.
Co naprawdę wiadomo o Lubnie?
Współcześnie Lubna bywa przedstawiana jako kobieta zarządzająca całą biblioteką kalifa. Nie ma jednak wystarczających dowodów, że rzeczywiście pełniła tak odpowiedzialną funkcję. Zachowane przekazy pozwalają przede wszystkim potwierdzić jej pracę jako sekretarki oraz rozległe wykształcenie.
Podobne wątpliwości dotyczą jej twórczości literackiej. Dawni biografowie nazywali Lubnę poetką i chwalili jej znajomość zasad poezji, ale nie przytoczyli ani jednego napisanego przez nią wiersza. Nie wiadomo zatem, jakie tematy podejmowała ani jakim posługiwała się stylem.
Nie znamy również dokładnej daty jej śmierci. W źródłach pojawiają się lata 984-985 oraz 986-987. Późniejsze przekazy podają jeszcze inną datę, którą badacze uznają jednak za prawdopodobny błąd popełniony podczas przepisywania tekstu.
Niewiele przetrwało także z dawnego świata kordobańskich kalifów. Medina Azahara została zniszczona podczas wojny domowej na początku XI wieku, a pozostałości miasta zaczęto odkrywać dopiero na początku XX stulecia.
Z czasów świetności kalifatu zachowały się jednak świadectwa pozwalające poznać przynajmniej część jego historii.
O Lubnie wiemy znacznie mniej, niż można byłoby przypuszczać na podstawie licznych współczesnych opowieści o jej dokonaniach. Dawni biografowie zapamiętali ją przede wszystkim jako kobietę wyjątkowo wykształconą, biegłą w matematyce, gramatyce i poezji. Żaden z jej wierszy nie przetrwał jednak do naszych czasów, podobnie jak rękopisy, które mogłaby sporządzić własnoręcznie.
