Musa na dworze Arsacydów
Pod koniec I wieku p.n.e. cesarz August podarował królowi Partów Fraatesowi IV niewolnicę o imieniu Musa.
Był to okres, w którym Rzym i państwo partyjskie rywalizowały o wpływy na Bliskim Wschodzie. Oba mocarstwa prowadziły ze sobą wojny, ale zawierały również porozumienia i utrzymywały kontakty dyplomatyczne.
Musa trafiła na dwór dynastii Arsacydów, władającej rozległymi obszarami Iranu i Mezopotamii. Nie wiadomo dokładnie, kiedy przybyła do Partii ani czym zajmowała się wcześniej. Nie ma również dowodów, że August wysłał ją z zamiarem prowadzenia działalności szpiegowskiej.
Początkowo była jedną z kobiet należących do króla, ale z czasem jej pozycja znacznie wzrosła. Urodziła Fraatesowi syna, który otrzymał imię Fraates i znany jest również jako Fraatakes.
Później została pełnoprawną małżonką monarchy, a jej syn zaczął odgrywać coraz ważniejszą rolę w rywalizacji o następstwo tronu.
Nie był jednak jedynym kandydatem do objęcia władzy. Fraates IV miał także innych synów, którzy mogli ubiegać się o koronę. O wyborze następcy nie decydowała wyłącznie kolejność narodzin, ponieważ przyszły król potrzebował również poparcia wpływowych rodów partyjskich.
Rywalizacja o tron i śmierć Fraatesa IV
W 10 lub 9 roku p.n.e. czterech synów Fraatesa IV zostało wysłanych do Rzymu. Według żydowskiego historyka Józefa Flawiusza za tą decyzją stała Musa, która chciała usunąć konkurentów własnego dziecka.
Jeśli rzeczywiście odegrała taką rolę, byłby to ważny krok w stronę zapewnienia Fraatakesowi tronu.
Nie można jednak wykluczyć, że wyjazd książąt był częścią polityki samego Fraatesa IV. Król utrzymywał kontakty dyplomatyczne z Rzymem, a pobyt jego synów na dworze Augusta mógł służyć również tym relacjom. Opowieść o intrydze Musy pochodzi od Flawiusza, który opisywał wydarzenia wiele lat później.
Około 2 roku p.n.e. Fraates IV zmarł, a władzę przejął syn Musy, Fraatakes, panujący jako Fraates V. Okoliczności śmierci poprzedniego monarchy pozostają niejasne. Józef Flawiusz twierdził, że Musa wraz z synem otruła króla, aby zapewnić Fraatakesowi władzę.
Nie zachowały się jednak inne dowody pozwalające potwierdzić to oskarżenie.
Po objęciu tronu przez syna pozycja Musy stała się jeszcze silniejsza. Nie występowała już tylko jako matka monarchy, lecz także jako królowa współuczestnicząca w sprawowaniu władzy.
Co istotne, Fraates V był wówczas dorosły, dlatego nie chodziło o regencję sprawowaną w imieniu małoletniego władcy.
Monety i granice wiedzy o królowej
O niezwykłej pozycji Musy świadczą monety wybite za panowania Fraatesa V. Umieszczano na nich wizerunki zarówno króla, jak i jego matki. Towarzyszące portretom greckie napisy przedstawiały Musę jako królową oraz boginię niebiańską.
Było to wyraźne podkreślenie jej znaczenia w państwie. Nie wiadomo jednak, jak w praktyce wyglądało sprawowanie wspólnych rządów. Nie zachowały się rozporządzenia wydane przez Musę ani dokumenty pozwalające ustalić, które decyzje podejmowała samodzielnie.
Jej historia wiąże się również z oskarżeniem o kazirodczy związek z własnym synem. Józef Flawiusz twierdził, że Musa utrzymywała z Fraatesem V relację seksualną. Niektórzy badacze dopuszczają możliwość, że matka i syn zawarli małżeństwo, inni traktują tę opowieść jako próbę przedstawienia partyjskich władców w złym świetle.
Zachowane monety nie pozwalają rozstrzygnąć tej kwestii. Choć Musa nosiła tytuł królowej, nie oznaczało to automatycznie, że była żoną panującego monarchy. Mogła zachować swoją godność jako matka króla i wdowa po jego poprzedniku.
Rządy Musy i Fraatesa V nie trwały długo. W 4 roku n.e. oboje zostali pozbawieni tronu, a nowym królem Partów został Orodes III. Dalsze losy Musy pozostają nieznane. Do naszych czasów przetrwały jednak monety z jej podobizną, na których dawną rzymską niewolnicę przedstawiono jako królową i współwładczynię państwa partyjskiego.
