Na aukcjach Christie’s sprzedawano nocniki. Firma zdobyła światową sławę

Za początek działalności Christie’s przyjmuje się 1766 r., choć James Christie organizował aukcje już wcześniej. Londyński rynek oferował wówczas szerokie możliwości zarobku. Pod młotek trafiały zarówno cenne kolekcje, jak i wyposażenie prywatnych domów.

Podczas aukcji rozpoczętej 5 grudnia 1766 r. sprzedawano przedmioty należące do zmarłego właściciela, przedstawionego w katalogu jako człowiek szlachetnie urodzony. Wśród oferowanych rzeczy znalazła się para nocników wykonanych z niebiesko-białej chińskiej porcelany.

Choć przeznaczono je do codziennego użytku, nie musiały być tanie. Porcelana sprowadzana z Chin była ceniona w Europie, a o wartości wykonanych z niej przedmiotów decydowały m.in. jakość, zdobienia i pochodzenie.

Na podobnych aukcjach sprzedawano niekiedy niemal całe wyposażenie domów. Nowych właścicieli znajdowały obrazy, meble, zastawa stołowa i rozmaite sprzęty domowe. Christie nie ograniczał się do przedmiotów o wartości artystycznej, lecz oferował wszystko, na co można było znaleźć nabywców.

Christie prowadził działalność przy Pall Mall, w prestiżowej części Londynu. W okolicy znajdowały się rezydencje królewskie, ekskluzywne kluby i pracownie artystów. Lokalizacja przyciągała zamożną klientelę, a aukcje stawały się również okazją do spotkań towarzyskich.

Do Christiego zgłaszali się nie tylko właściciele prywatnych kolekcji. Z jego usług korzystali także kupcy i producenci, którzy chcieli sprzedać zapasy towarów lub wyposażenie likwidowanych przedsiębiorstw.

W salach aukcyjnych pojawiały się więc porcelana, meble, srebra, tkaniny, wina i przedmioty dekoracyjne. Sprzedaż cennych obrazów przynosiła rozgłos, ale regularne aukcje innych towarów również stanowiły ważną część działalności firmy.

Christie przywiązywał też dużą wagę do katalogów. Zamieszczano w nich opisy oferowanych przedmiotów, a niekiedy również informacje o ich poprzednich właścicielach. Pochodzenie rzeczy z domu znanego arystokraty mogło zwiększyć zainteresowanie kupujących i wpłynąć na uzyskaną cenę.

Wraz z rozwojem firmy James Christie zdobywał coraz silniejszą pozycję w londyńskim środowisku artystycznym. W 1778 r. jego portret namalował Thomas Gainsborough, jeden z najwybitniejszych brytyjskich malarzy epoki.

Artysta przedstawił aukcjonera jako eleganckiego dżentelmena, opartego o obraz pejzażowy i trzymającego kartkę papieru. Portret umieszczono w eksponowanym miejscu w siedzibie firmy. Znajomość z cenionym malarzem dodatkowo wzmacniała pozycję Christiego wśród kolekcjonerów i artystów.

W tym samym roku powierzono mu wycenę kolekcji obrazów Roberta Walpole'a. Rozważano wówczas zakup dzieł ze środków publicznych i przekazanie ich do British Museum. Ostatecznie z tego pomysłu zrezygnowano.

W 1779 r. kolekcję, liczącą około 200 obrazów, kupiła cesarzowa Katarzyna II za 40 500 funtów. Christie pośredniczył w transakcji, choć nie była to publiczna licytacja, lecz sprzedaż prywatna.

Dzieła przewieziono do Rosji na pokładzie fregaty "Natalia". Zasiliły zbiory Ermitażu, jednej z najważniejszych kolekcji sztuki w Europie.

Pod koniec XVIII w. Londyn stawał się coraz ważniejszym ośrodkiem europejskiego handlu sztuką. Na tamtejszy rynek trafiały kolekcje z innych krajów, w tym z Francji. Sprzyjały temu problemy finansowe francuskiej monarchii, a później rewolucja i emigracja części arystokracji.

Wiele informacji o ówczesnych aukcjach zachowało się dzięki drukowanym katalogom. Na niektórych egzemplarzach odręcznie zapisywano ceny oraz nazwiska sprzedających i nabywców. Pozwala to dziś historykom odtwarzać losy poszczególnych dzieł i innych przedmiotów.

Samo umieszczenie rzeczy w katalogu nie oznaczało jednak, że znalazła nowego właściciela. Jeśli podczas licytacji nie zaoferowano odpowiednio wysokiej kwoty, przedmiot mógł pozostać niesprzedany. W zachowanych katalogach spotyka się dlatego również adnotacje o wycofaniu obiektów lub zakończeniu licytacji bez zawarcia transakcji.

Dzięki tym dokumentom można poznać nie tylko historię wielkich kolekcji, ale także mniej reprezentacyjną stronę XVIII-wiecznego handlu. Obok obrazów wybitnych mistrzów pojawiały się w nich bowiem przedmioty, które dziś trudno byłoby skojarzyć z prestiżowym domem aukcyjnym.