Plautilla Nelli w klasztorze
Pulisena Margherita Nelli urodziła się w zamożnej rodzinie kupieckiej. Jej ojciec Piero di Luca Nelli handlował tekstyliami, a ród pochodził z toskańskiej doliny Mugello. We Florencji nadal istnieje Via del Canto de' Nelli, której nazwa przypomina o tej rodzinie.
Dziewczyna miała 14 lat, gdy w połowie XVI wieku wstąpiła do dominikańskiego klasztoru Santa Caterina di Cafaggio przy Piazza San Marco. Przyjęła tam imię Plautilla.
Zamożność ojca prawdopodobnie ułatwiła jej przyjęcie do prestiżowej wspólnoty i zapewniła rodzinie pewien wpływ na życie klasztoru.
W ówczesnej Florencji do klasztorów trafiała blisko połowa wykształconych dziewcząt. Rodziny często wybierały taką drogę ze względów finansowych, ponieważ wydanie córki za mąż wiązało się z koniecznością przygotowania posagu.
Santa Caterina podlegała dominikanom z pobliskiego klasztoru San Marco, z którym wcześniej związany był Girolamo Savonarola. Zakonnice mogły tam zajmować się malarstwem i rysunkiem, ponieważ traktowano te dziedziny jako element duchowej dyscypliny.
Dzięki temu Plautilla otrzymała możliwość rozwijania talentu, który w innej wspólnocie mógłby zostać uznany za przejaw próżności.
Warsztat malarski Plautilli
Przepisy zaostrzone przez Sobór Trydencki znacznie ograniczyły kontakty zakonnic ze światem zewnętrznym. Rozmowy mogły odbywać się przez kraty albo za pośrednictwem zaufanych osób. Plautilla mimo tych ograniczeń stworzyła prężnie działający warsztat.
Trzykrotnie wybierano ją na przeoryszę Santa Caterina. Kierowała wtedy sprawami gospodarczymi klasztoru, wykonywała obowiązki administracyjne i odpowiadała za życie duchowe wspólnoty.
Jednocześnie nadzorowała pracę zakonnic zajmujących się malarstwem. Sprzedaż obrazów przynosiła klasztorowi ważną część dochodów, chociaż ich autorki pozostawały za murami i nie mogły swobodnie kontaktować się z klientami.
O popularności twórczości Plautilli pisał Giorgio Vasari w Żywotach najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów. Według niego w domach florenckiej szlachty znajdowało się tak wiele jej prac, że nie sposób byłoby opisać każdej z nich.
Zakonnica osiągnęła więc sukces komercyjny mimo życia w ścisłej klauzurze.
Uczennice Plautilli Nelli i Ostatnia Wieczerza
Plautilla przekazywała swoje umiejętności innym kobietom należącym do wspólnoty. Dominikański kronikarz Fra' Serafino Razzi wymienił sześć jej uczennic, wśród których znalazła się także jego rodzona siostra Suor Maria Angelica Razzi.
Dzięki działalności malarki Santa Caterina stała się ośrodkiem, w którym zakonnice uczyły się sztuki od starszych członkiń wspólnoty. Powstało tam kolejne pokolenie kobiet zajmujących się malarstwem.
Na twórczość Plautilli wpływały obrazy Fra Bartolomea oraz nauki Savonaroli. Z dominikańskim kaznodzieją związana była również Costanza, siostra malarki i zakonnica z Santa Caterina, która spisała jego żywot.
Największym dziełem Plautilli była monumentalna Ostatnia Wieczerza. Restauracja obrazu prowadzona przez Rossellę Lari trwała 4 lata. Konserwatorka zwróciła uwagę na zdecydowany sposób prowadzenia pędzla oraz dokładne przedstawienie dłoni apostołów, w tym żył, ścięgien i paznokci.
Badacze dostrzegają też czułość w geście Chrystusa obejmującego świętego Jana. Uważają, że takie ujęcie ewangelicznej sceny rzadko pojawiało się w dziełach malowanych przez ówczesnych mężczyzn.
Restauracja Ostatniej Wieczerzy i powrót Plautilli Nelli
Plautilla Nelli zmarła 7 maja 1588 roku. Od chwili wstąpienia do Santa Caterina spędziła za jego murami ponad pięćdziesiąt lat. Mimo dawnej popularności jej obrazów przez kolejne stulecia pamiętali o niej głównie specjaliści zajmujący się sztuką zakonną.
Restauracja Ostatniej Wieczerzy ponownie zwróciła uwagę na dorobek malarki. Obraz znajduje się obecnie w dawnym refektarzu muzeum Santa Maria Novella we Florencji.
Plautilla pozostaje jedyną kobietą epoki nowożytnej, która namalowała scenę Ostatniej Wieczerzy. Jej zachowane dzieło przypomina również o warsztacie, w którym zakonnice mogły zdobywać wykształcenie artystyczne i utrzymywać swoją wspólnotę z wykonywanej pracy.
