Lady Mary Montagu i ospa prawdziwa
Mary Pierrepont urodziła się w maju 1689 roku w Holme Pierrepont Hall w Nottinghamshire. Jej ojciec miał później zostać księciem Kingston-upon-Hull, dlatego dziewczynka od początku należała do świata angielskiej arystokracji.
Gdy miała siedem lat, zwrócili na nią uwagę członkowie wpływowego Kit-Cat Club. Wybrali ją na bohaterkę corocznego toastu poświęconego najpiękniejszej dziewczynie sezonu, a jej imię umieszczono na kryształowym kielichu.
Mary wcześnie zapisywała własne myśli. W dziecięcym dzienniku wspominała, jak próbowała dogonić zachodzące słońce, choć szybko zrozumiała, że nie jest to możliwe. Deklarowała również, że chce stworzyć historię, jakiej świat dotąd nie widział.
W wieku 23 lat sprzeciwiła się oczekiwaniom rodziny i uciekła z domu, aby poślubić Edwarda Wortleya Montagu. Po zamieszkaniu w Londynie zdobyła uznanie dzięki inteligencji i dowcipowi. Dobrze odnajdywała się nawet wśród przedstawicieli dwóch skłóconych obozów arystokracji.
Wkrótce jej życie naznaczyła ospa prawdziwa. Najpierw choroba zabiła jej brata, który nie ukończył jeszcze 21 lat, a w 1715 roku zachorowała sama Mary. Przeżyła, lecz na jej twarzy pozostały trwałe blizny.
Podróż Lady Mary Montagu do Konstantynopola
Rok po chorobie Edward Wortley Montagu został mianowany ambasadorem przy dworze sułtana. Mary postanowiła wyjechać razem z mężem do Konstantynopola.
Jako kobieta mogła odwiedzać haremy, czyli części domów niedostępne dla europejskich mężczyzn. Dzięki temu zobaczyła świat, który zachodni podróżnicy opisywali najczęściej na podstawie wyobrażeń i utrwalonych stereotypów.
Jej obserwacje odbiegały od popularnego w Anglii obrazu osmańskich kobiet. Montagu uznała, że cieszyły się większą swobodą, niż przypuszczali Europejczycy, i z ironią zauważała, że odmienne wyznanie nie czyniło ich bardziej grzesznymi od chrześcijanek.
Pobyt w Konstantynopolu przyniósł jednak przede wszystkim odkrycie związane z ospą. Mary zobaczyła stosowaną tam metodę zabezpieczania ludzi przed chorobą.
Osmańska metoda ochrony przed ospą prawdziwą
Zabieg polegał na wprowadzeniu do organizmu zdrowej osoby materiału wywołującego ospę w kontrolowanych warunkach. Pacjent przechodził łagodniejszą postać choroby, po której zyskiwał odporność.
Dla Montagu nie była to jedynie medyczna ciekawostka. Sama nosiła blizny po ospie i pamiętała, że ta sama choroba odebrała życie jej bratu.
W Imperium Osmańskim metoda była powszechnie znana. W Anglii wciąż umierały natomiast tysiące ludzi, a miejscowi lekarze nie stosowali podobnego rozwiązania.
Mary wracała więc do kraju z wiedzą, którą uważała za niezwykle cenną. Zamierzała przekonać otoczenie, że osmański sposób może ograniczyć skutki choroby.
Walka Lady Montagu o szczepienia w Anglii
Angielskie środowisko medyczne odniosło się do jej propozycji z niechęcią. Lekarze nie chcieli przyjmować rad od arystokratki, która nie miała formalnego wykształcenia w ich dziedzinie.
Dodatkową przeszkodą było pochodzenie metody. Wiedza przywieziona z muzułmańskiego Wschodu budziła nieufność ludzi przekonanych o wyższości europejskiej medycyny.
Montagu nie ograniczyła się do słownych zapewnień. Zdecydowała się poddać zabiegowi własne dzieci, pokazując w ten sposób, że ufa rozwiązaniu poznanemu w Konstantynopolu.
Jej działalność pomogła stopniowo rozpowszechnić tę metodę w Europie. Pełne uznanie przyszło jednak znacznie później, gdy pod koniec XVIII wieku Edward Jenner opracował szczepionkę przeciw ospie prawdziwej.
Lady Montagu nie doczekała podobnej sławy. Jej starania stanowiły jednak wcześniejszy etap walki z chorobą, która wcześniej odebrała jej brata i na zawsze zmieniła jej wygląd.
Listy z Turcji i ostatnie lata Lady Montagu
W późniejszych latach Mary wiele podróżowała po Europie. Mieszkała między innymi we Francji i Włoszech, a kontakt z córką utrzymywała za pomocą listów.
Jej korespondencja stała się zapisem życia arystokratki z XVIII wieku. Szczególne znaczenie miały listy poświęcone pobytowi w Imperium Osmańskim.
Ukazały się drukiem w 1763 roku, kilka miesięcy po śmierci autorki. Badacze uznają je za pierwszy świecki opis muzułmańskiego Orientu napisany przez kobietę.
Montagu przedstawiała odwiedzony świat bez wielu uprzedzeń typowych dla zachodnich podróżników. Jej spojrzenie na osmańskie kobiety i obyczaje wyprzedzało sposób myślenia dominujący w ówczesnej Europie.
Do Anglii wróciła w 1762 roku po długiej nieobecności. Zmarła siedem miesięcy później wskutek choroby nowotworowej.
Pozostawiła po sobie zarówno pisma podróżnicze, jak i historię walki o rozwiązanie przywiezione z Konstantynopola. Wiedza, którą angielscy lekarze początkowo odrzucali, z czasem znalazła miejsce w europejskich działaniach przeciw ospie.
