Spędziła w szkole tylko rok. Została uznaną uczoną

Mary Fairfax urodziła się w 1780 r. w Szkocji. Jej rodzina nie przywiązywała większej wagi do wykształcenia dziewcząt. Przyszła uczona spędziła zaledwie rok w szkole, a większość wiedzy zdobywała później samodzielnie.

Szczególnie zainteresowały ją matematyka i geometria. Zaczęła studiować algebrę oraz dzieła Euklidesa, a w zdobywaniu potrzebnych książek pomagał jej nauczyciel młodszego brata. Często uczyła się nocami, co budziło niepokój rodziców. Obawiali się, że zbyt intensywna praca umysłowa zaszkodzi jej zdrowiu.

W 1804 r. Mary poślubiła Samuela Greiga, który nie popierał jej zainteresowań naukowych. Dopiero po jego śmierci w 1807 r. mogła poświęcić więcej czasu matematyce. Wróciła wówczas do Szkocji i nawiązała kontakty z uczonymi, m.in. z matematykiem Johnem Playfairem.

W 1811 r. jej umiejętności zostały docenione. Za rozwiązanie zadania matematycznego otrzymała srebrny medal.

Rok później wyszła za lekarza Williama Somerville'a. Drugie małżeństwo okazało się znacznie korzystniejsze dla jej naukowych zainteresowań. Mąż wspierał ją w dalszej pracy, a Mary zaczęła z czasem publikować pod jego nazwiskiem.

W 1827 r. Somerville otrzymała propozycję przetłumaczenia na angielski dzieła francuskiego matematyka i astronoma Pierre'a-Simona Laplace'a, poświęconego mechanice nieba.

Szybko uznała jednak, że samo tłumaczenie nie wystarczy. Skomplikowane rozważania matematyczne wymagały dodatkowych objaśnień, które pomogłyby anglojęzycznym czytelnikom zrozumieć pracę francuskiego uczonego.

Zamiast zwykłego przekładu przygotowała znacznie obszerniejsze opracowanie. Książka ukazała się w 1831 r. nakładem wydawnictwa Johna Murraya pod tytułem "The Mechanism of the Heavens". Spotkała się z uznaniem osób zainteresowanych astronomią i matematyką.

Somerville nie ograniczała się przy tym do pracy nad książkami. Prowadziła również własne doświadczenia naukowe. W 1826 r. przedstawiła wyniki badań nad wpływem fioletowej części światła słonecznego na magnesowanie igieł. Jej interpretacji nie potwierdziły jednak późniejsze eksperymenty.

W 1834 r. opublikowała kolejne ważne dzieło, "On the Connexion of the Physical Sciences". Tym razem zajęła się związkami między różnymi dziedzinami nauki. Omawiała zagadnienia astronomii, fizyki i chemii, pokazując, jak odkrycia w jednej dziedzinie pomagają wyjaśniać zjawiska badane przez specjalistów z innych obszarów.

To właśnie ta książka skłoniła Williama Whewella do rozważań nad nazwą dla osób zajmujących się nauką.

W 1834 r. Whewell opublikował recenzję książki Somerville na łamach czasopisma "Quarterly Review". Zwrócił w niej uwagę na problem, jaki pojawił się wraz z rozwojem i coraz większą specjalizacją nauki.

Dotychczas badaczy przyrody nazywano często "natural philosophers", czyli filozofami przyrody. Określenie to przestawało jednak odpowiadać różnorodności ich zainteresowań. Astronomowie, fizycy czy chemicy zajmowali się odmiennymi zagadnieniami, ale brakowało jednego słowa, które obejmowałoby wszystkie te profesje.

Whewell zaproponował więc termin "scientist", utworzony na wzór angielskiego słowa "artist", oznaczającego artystę.

Nie chodziło mu o nadanie szczególnego tytułu Mary Somerville. Chciał znaleźć wspólną nazwę dla ludzi zajmujących się badaniami naukowymi, niezależnie od ich specjalizacji.

Jak podkreśla historyk nauki James Secord, Whewell wysoko oceniał dorobek Somerville jako autorki i filozofki przyrody, ale w swojej recenzji nie nazwał jej pierwszą "scientist". Nowego terminu nie utworzono również od jej nazwiska.

Słowo pojawiło się w druku w 1834 r., lecz początkowo nie zdobyło powszechnej akceptacji. Wielu Brytyjczyków odnosiło się do niego niechętnie. Upłynęły dziesięciolecia, zanim na dobre weszło do języka angielskiego.

W 1835 r. Mary Somerville i astronomka Caroline Herschel zostały honorowymi członkiniami Royal Astronomical Society. Było to szczególne wyróżnienie, ponieważ kobiety nadal miały ograniczony dostęp do instytucji naukowych i możliwości prowadzenia kariery akademickiej.

Somerville utrzymywała kontakty z wybitnymi uczonymi swojej epoki, w tym z Charlesem Babbage'em. Pomagała również Adzie Lovelace w nauce matematyki.

Nie zaprzestała pisania. W 1848 r. wydała "Physical Geography", poświęconą geografii fizycznej. W kolejnych latach zajmowała się także zjawiskami molekularnymi i zagadnieniami związanymi ze światem obserwowanym pod mikroskopem.

Angażowała się również w sprawy społeczne. Popierała kształcenie kobiet i przyznanie im praw wyborczych, choć sama dorastała w czasach, gdy nawet zdobycie podstawowej wiedzy matematycznej wymagało od dziewcząt pokonywania rodzinnych uprzedzeń.

Ostatnie dziesięciolecia życia spędziła głównie we Włoszech. Zmarła w Neapolu w 1872 r., w wieku 91 lat.

Siedem lat po jej śmierci, w 1879 r., nazwisko uczonej nadano nowo powstałej instytucji kształcącej kobiety w Oksfordzie. Z czasem przekształciła się ona w Somerville College.