Zginęła pod czołgiem. Fotografka, o której zapomniano

Rodzice Gerty pochodzili z Galicji. Ojciec wyrastał w Husiatynie, matka w Buczaczu, a do Niemiec przenieśli się w 1909 roku, czyli rok przed narodzinami córki. Po rozpadzie Austro-Węgier rodzina Pohorylle dostała obywatelstwo polskie, co później okazało się kluczowe dla losów Gerty.

W domu mówiono prawdopodobnie po polsku, a rodzice znali jidysz. Sama Gerta szybko opanowała hiszpański, francuski i angielski, co odróżniało ją od większości rówieśniczek. Tę biegłość językową zawdzięczała kolejnym etapom edukacji.

Naukę zaczęła w Szkole Realnej Królowej Charlotty w Stuttgarcie, potem przez rok mieszkała w pensjonacie Villa Florissant w Lozannie. Wróciła do Stuttgartu, by uczyć się w Höhere Handelschule, a po przeprowadzce rodziny do Lipska kontynuowała edukację w Gaudig Schule. Mając 18 lat zaręczyła się z Pieterem Bote; choć zaręczyny zerwała, przyjaźń z nim zachowała na lata.

W 1933 roku w Lipsku Gestapo i SA aresztowały Gertę za działalność polityczną. Z opresji wyciągnął ją polski konsul, który powołał się na jej obywatelstwo. To właśnie polski paszport otworzył jej drzwi, których wielu niemieckich Żydów nie zdołało uchylić.

Jesienią 1933 roku wyjechała do Paryża, a w organizacji ucieczki pomógł jej Pieter Bote. Francja udzieliła jej tymczasowego azylu politycznego, choć status emigrantki nie dawał stabilnej podstawy bytu. Zaczęła obracać się w środowisku lewicowych uchodźców z Niemiec, gdzie zaprzyjaźniła się między innymi z Willym Brandtem.

Paryż lat 30. ściągał ludzi o podobnej biografii. Gerta poznała tu Andrégo Friedmanna, węgierskiego fotografa, oraz Dawida Szymina, znanego później jako Chim. Trójkę łączyło pochodzenie oraz wiele wspólnych spraw.

Wspólne atelier z ciemnią urządzili przy rue Daguerre. Wymieniali się zleceniami, razem wywoływali zdjęcia, a fachu uczyli się u Freda i Lilo Steinów. Gerta trafiła do agencji Alliance prowadzonej przez Marię Eisner, gdzie szybko przeszła od asystowania do samodzielnej pracy.

To ona wymyśliła Friedmannowi nową tożsamość. Pod nazwiskiem Robert Capa łatwiej było sprzedawać zdjęcia amerykańskim wydawcom, a Gerta dbała o to, żeby legenda się trzymała. Sobie nadała nazwisko Taro i z czasem stała się jego partnerką zawodową i życiową.

Gdy w Hiszpanii wybuchła wojna domowa, oboje pojechali tam fotografować. Zdjęcia podpisywali wspólnie, a granica między ich kadrami zacierała się świadomie. Gerda Taro zginęła pod Madrytem 26 lipca 1937 roku, najprawdopodobniej zmiażdżona przez czołg podczas chaotycznego odwrotu republikanów.

Przez dekady wydawało się, że dorobek Taro został rozproszony lub zaginął razem z nią. Zmieniło to odkrycie z 2008 roku. W Meksyku odnaleziono kilka kartonowych pudełek z około 4500 negatywami, które historia fotografii nazwała "meksykańską walizką".

Klisze pochodziły z lat 1934–1939, a ich autorami byli Capa, Taro, Chim oraz Fred Stein. Większość kadrów pokazywała hiszpańską wojnę domową. Opracowaniem dokumentacji zajęła się Cynthia Young z International Center of Photography, a publiczna prezentacja znaleziska odbyła się trzy lata po odkryciu.

Analiza negatywów przyniosła rewizję dotychczasowej wiedzy. Okazało się, że fotografie Taro i Chima stoją na poziomie prac Capy, a część zdjęć przypisywanych dotąd jemu wyszła spod ręki któregoś z dwojga pozostałych. Gerta Pohorylle, dziewczyna z polskim paszportem i niemieckim akcentem, wróciła w ten sposób do historii fotografii jako jej współautorka, nie tło.

- Robert Capa and Gerda Taro: love in a time of war [https://www.theguardian.com/artanddesign/2012/may/13/robert-capa-gerda-taro-relationship].

- Gerda Taro - fotografka, pionierka, antyfaszystka [https://www.polskieradio.pl/8/404/artykul/2726914,gerda-taro-fotografka-pionierka-antyfaszystka].