Chińską poetkę oskarżono o zabójstwo. Historycy podważają tę wersję

Yu Xuanji żyła w IX wieku, pod koniec panowania chińskiej dynastii Tang. Związana była z Chang’anem, ówczesną stolicą cesarstwa i jednym z największych miast świata.

O jej życiu wiadomo stosunkowo niewiele. Historycy nie są zgodni nawet co do dokładnych dat jej narodzin i śmierci.

Według dawnych przekazów Yu została konkubiną urzędnika Li Yi. Oznaczało to, że zajmowała niższą pozycję niż jego główna żona. Ich związek ostatecznie się rozpadł, a poetka zamieszkała w taoistycznym klasztorze Xianyi w Chang’anie.

Niektóre późniejsze opracowania przedstawiają Yu również jako kurtyzanę. Badaczka Jinhua Jia zwraca jednak uwagę, że taki wizerunek mógł powstać pod wpływem późniejszych opowieści, których autorzy przedstawiali poetkę w niekorzystnym świetle. Nie ma wystarczających podstaw, by uznać wszystkie te informacje za wiarygodne.

Yu utrzymywała kontakty z przedstawicielami ówczesnego świata literackiego. Świadczą o tym zachowane wiersze kierowane do konkretnych osób, w tym do znanego poety Wen Tingyuna.

Nie wiadomo jednak, jak bliska była ich znajomość. Same utwory nie wystarczają, by odtworzyć charakter łączących ich relacji.

Najstarszą zachowaną relację o życiu Yu Xuanji pozostawił Huangfu Mei. To właśnie z jego opowieści pochodzi historia zabójstwa służącej, która na długie stulecia zdominowała biografię poetki.

Według Huangfu Meia Yu podejrzewała młodą służącą o utrzymywanie kontaktów z mężczyzną odwiedzającym jej dom. Zazdrość miała doprowadzić do gwałtownego konfliktu. Poetka rzekomo zabiła dziewczynę, a następnie ukryła jej ciało w ogrodzie.

Kiedy odnaleziono zwłoki, Yu miała zostać aresztowana i postawiona przed sądem. Historia zakończyła się wyrokiem śmierci i egzekucją. Późniejsi autorzy powtarzali tę wersję wydarzeń, często przedstawiając ją jako niepodważalny fakt.

Problem polega na tym, że relacja Huangfu Meia ma wyraźnie moralizatorski charakter. Autor ukazywał poetkę jako kobietę łamiącą obowiązujące normy obyczajowe. Zdaniem części współczesnych badaczy opowieść o jej zbrodni mogła służyć jako przestroga przed kobietami prowadzącymi niezależne życie towarzyskie, religijne i intelektualne.

Nie zachowały się wiarygodne, niezależne świadectwa, które pozwalałyby potwierdzić wszystkie szczegóły rzekomego zabójstwa. Nie wiadomo, czy rzeczywiście doszło do konfliktu z zazdrości ani jak przebiegało postępowanie sądowe.

Nie oznacza to jednak, że można z całą pewnością uznać Yu za niewinną. Dostępne źródła nie pozwalają jednoznacznie rozstrzygnąć tej sprawy.

Najważniejszą częścią spuścizny Yu Xuanji jest jej poezja. Do naszych czasów przetrwało 49 utworów przypisywanych poetce, zachowanych w wielkiej antologii poezji dynastii Tang. Pisała o miłości, tęsknocie i rozstaniach, ale także o życiu religijnym, spotkaniach z literatami i własnych ambicjach.

Szczególnie interesujący jest wiersz opisujący wizytę w świątyni Chongzhen. Yu wspomina w nim o oglądaniu nazwisk mężczyzn, którzy pomyślnie zdali egzaminy urzędnicze. Ich sukces otwierał drogę do prestiżowej kariery w administracji cesarskiej, niedostępnej wówczas dla kobiet.

Poetka zwracała uwagę na tę nierówność, zestawiając uznanie dla literackiego talentu z ograniczeniami wynikającymi z płci. Choć sama potrafiła tworzyć cenioną poezję, nie mogła na równych zasadach z mężczyznami ubiegać się o stanowisko urzędnicze.

Nie należy jednak traktować każdego jej wiersza jako dosłownego zapisu osobistych przeżyć. Podobnie jak inni poeci epoki Tang, Yu posługiwała się konwencjami literackimi, które nie zawsze pozwalają oddzielić rzeczywiste doświadczenia autora od wykreowanej wypowiedzi.

Jej twórczość była później wielokrotnie wydawana i tłumaczona. W 1998 roku David Young i Jiann I. Lin opublikowali angielski przekład wszystkich 49 zachowanych utworów pod tytułem "The Clouds Float North".