Jedyna kobieta z tytułem cesarza Chin. Historia Wu Zetian

Na dwór trafiła jako konkubina cesarza Taizonga. Po jego śmierci znalazła się w otoczeniu następcy, Gaozonga, i została jego małżonką. W 655 roku osiągnęła pozycję cesarzowej, ale sam tytuł nie był jeszcze końcem jej politycznego awansu.

Między pobytem na dworze Taizonga a związkiem z Gaozongiem przebywała także w buddyjskim klasztorze. Gaozong poważnie zachorował około 660 roku. Wu coraz mocniej uczestniczyła wtedy w kierowaniu państwem, więc kiedy formalnie objęła tron, miała za sobą długie lata rzeczywistego sprawowania władzy.

Po śmierci Gaozonga w 683 roku cesarzem został ich syn Zhongzong. Kiedy zaczął prowadzić samodzielną politykę, matka usunęła go z tronu i wyniosła na niego drugiego syna, Ruizonga. Zmiana władcy nie odebrała jej decydującego głosu na dworze.

Taka władza miała jednak granicę, ponieważ oficjalnie cesarski tytuł należał do kogoś innego. Wu mogła kierować decyzjami i obsadzać tron, ale wciąż rządziła w ramach dynastii Tang. W 690 roku postanowiła zerwać również z tym porządkiem.

Ogłosiła powstanie dynastii Zhou i sama przyjęła tytuł cesarza, huangdi. Ośrodkiem jej rządów stał się Luoyang. Nie chodziło już o wpływ matki na decyzje syna ani o władzę cesarzowej u boku męża, lecz o jawne objęcie najwyższego urzędu.

Była pierwszą i jedyną powszechnie uznaną kobietą, która nosiła ten tytuł w dziejach Chin. W świecie przyzwyczajonym do męskiego władcy sam fakt jej panowania wymagał uzasadnienia. Dwór Wu sięgał więc po język religii i opowieści o wyjątkowym prawie do rządzenia.

Sam wybór nazwy Zhou oznaczał odejście od dynastii Tang, której tron wcześniej zajmowali jej mąż i synowie. Wu nie potrzebowała już pośrednika z cesarskim tytułem, chociaż zapewnienie nowej dynastii trwałego miejsca okazało się znacznie trudniejsze.

Ważną rolę odegrały buddyjskie proroctwa, które pozwalały przedstawić kobiecą władzę jako część większego porządku. Wsparcie dla buddyzmu nie oznacza jednak, że cesarzowa ograniczała się do jednej tradycji. Jej polityka religijna obejmowała również inne praktyki, o czym przypomina niezwykłe znalezisko z czasu jej panowania.

Wu wzmacniała swoją dynastię także za pomocą ludzi. Wynosiła członków własnego rodu, a jednocześnie większą wagę przywiązywała do egzaminów otwierających drogę do urzędów osobom spoza kręgu dawnych możnych rodzin. W ten sposób mogła budować zaplecze, które nie było związane wyłącznie ze starymi elitami Tangów.

Nie należy z tego robić opowieści o bezkonfliktowej zmianie. W relacjach o jej rządach pojawiają się surowi urzędnicy i represje wobec przeciwników. Późniejsze osądy cesarzowej łączyły krytykę przemocy z niechęcią do kobiety sprawującej cesarski urząd, dlatego najbardziej sensacyjne oskarżenia o jej życie rodzinne wymagają szczególnej ostrożności.

W 1985 roku na górze Songshan odnaleziono złotą tabliczkę z imieniem Wu, pochodzącą z 700 roku. Zapisano na niej formułę związaną z taoistycznym obrzędem i prośbą o odpuszczenie win. To przedmiot z jej czasów, a nie późniejsza historia ułożona przez dworskich kronikarzy.

Nie jest jednak osobistym wyznaniem, z którego można odczytać myśli cesarzowej albo potwierdzić dowolne zarzuty stawiane jej po śmierci. Tabliczka pokazuje, że władczyni, której prawo do tronu wspierano buddyjskimi proroctwami, korzystała także z rytuału taoistycznego.

Luoyang pozostał ważnym ośrodkiem jej polityki i ceremoniału. Egzaminy pomagały wprowadzać do administracji nowych ludzi, a awanse krewnych służyły przyszłości rodu Wu. Obie drogi miały wzmocnić władzę cesarzowej, choć żadna nie zapewniła jej dynastii trwałego panowania.

W 705 roku Wu zmuszono do ustąpienia. Na tron powrócił Zhongzong, ten sam syn, którego wcześniej odsunęła, i przywrócono dynastię Tang. Wu zmarła jeszcze w tym samym roku.

Jej własna dynastia istniała zatem tylko przez piętnaście lat. Jej wpływ na państwo trwał znacznie dłużej, bo zaczęła uczestniczyć w rządzeniu jeszcze za życia Gaozonga, a formalny okres panowania opowiada jedynie ostatni rozdział zdobywania przez nią władzy.