Król Zulusów opłakiwał matkę. Poddanych miały czekać represje

Nandi wywodziła się z rodu Mhlongo, związanego ze społecznością Elangeni. Ojcem jej syna był Senzangakhona, przywódca Zulusów, którzy nie stworzyli jeszcze wówczas potężnego państwa. W przekazach dotyczących dzieciństwa Shaki pojawiają się opowieści o trudnym położeniu jego matki oraz ich przeprowadzkach między różnymi wspólnotami.

Niektóre z tych historii opisują upokorzenia i odrzucenie, jakich mieli doświadczać Nandi i jej syn. Trudno jednak ustalić, które wydarzenia rzeczywiście miały miejsce, ponieważ wiele szczegółów utrwalono dopiero po latach.

Z późniejszych tradycji wyłania się obraz matki silnie związanej z przyszłym królem i odgrywającej ważną rolę w jego wychowaniu.

Nie ma jednak wystarczających dowodów, by przypisywać jej bezpośredni wpływ na strategię wojenną Shaki czy decyzje, dzięki którym zbudował on potęgę Zulusów.

W 1816 roku Shaka objął władzę nad Zulusami. Nandi, jako matka panującego władcy, zajmowała odtąd szczególne miejsce w królewskim otoczeniu. Miała własną siedzibę i związanych z nią ludzi, a pokrewieństwo z królem zapewniało jej prestiż.

W zuluskiej monarchii matki władców mogły odgrywać istotną rolę w utrzymywaniu kontaktów między rodzinami i wpływowymi osobami. Ich pozycja zależała między innymi od relacji z królem, powiązań rodzinnych oraz znaczenia prowadzonego przez nie gospodarstwa.

Nie oznaczało to jednak automatycznie posiadania formalnej władzy politycznej. W przypadku Nandi nie zachowały się wiarygodne świadectwa pozwalające dokładnie określić zakres jej uprawnień.

Nie wiadomo, jakie decyzje podejmowała samodzielnie ani czy miała bezpośredni wpływ na zarządzanie państwem.

Jednym z problemów w odtworzeniu życia Nandi jest charakter zachowanych źródeł. Część informacji pochodzi od Europejczyków przebywających w państwie Shaki, między innymi Henry'ego Francisa Fynna i Nathaniela Isaacsa.

Ich opisy zawierają cenne wiadomości, lecz powstawały w okresie, gdy przybysze kierowali się również własnymi interesami handlowymi i politycznymi.

Historycy korzystają także z tradycji ustnych, które na początku XX wieku zbierał James Stuart. Jego rozmówcy przekazywali wspomnienia i opowieści przechowywane w miejscowych społecznościach.

Relacje te nie zawsze były ze sobą zgodne, a na ich treść wpływały zarówno upływ czasu, jak i rodzinne tradycje poszczególnych informatorów.

Dodatkowym utrudnieniem są późniejsze biografie fabularyzowane. Ich autorzy często przedstawiali szczegółowe rozmowy, osobiste motywacje i wydarzenia z życia królewskiej rodziny, których nie sposób potwierdzić na podstawie dawnych świadectw. Niektóre z tych literackich opowieści na trwałe weszły do popularnego wizerunku Nandi i Shaki.

Nandi zmarła w 1827 roku, ale nawet okoliczności jej śmierci pozostają niejasne. Według jednej z wersji przyczyną była dyzenteria. Inna tradycja mówi o zabójstwie, do którego miało dojść, gdy Nandi stanęła w obronie matki i dziecka przed Shaką.

Historycy nie dysponują wystarczającymi dowodami, by ostatecznie rozstrzygnąć, która z tych relacji jest prawdziwa. Szczególnie problematyczne są opowieści zapisane wiele lat po wydarzeniach, których autorzy mogli korzystać z tych samych, wcześniej rozpowszechnionych przekazów.

Znacznie więcej miejsca w opowieściach o Nandi zajmuje żałoba ogłoszona po jej śmierci. Shaka miał narzucić poddanym rygorystyczne zakazy i bezwzględnie karać osoby, które ich nie przestrzegały. W niektórych relacjach pojawiają się opisy licznych egzekucji i innych brutalnych represji.

Nie ma jednak pewności, jak szeroko egzekwowano te nakazy i ile osób rzeczywiście zginęło. Podawane w popularnych opracowaniach liczby ofiar nie pochodzą z wiarygodnych rejestrów. Badacze nadal dyskutują, na ile przekazy o żałobie odzwierciedlają prawdziwe wydarzenia, a na ile zostały wyolbrzymione przez późniejszych autorów.